% Ràmàyaõa: Kiùkindhàkàõóa % % This file generated by % rconv ../tokunaga/nr4.e % April 28, 1995: 1.07 p.m. % 4001001a sa tàü puùkariõãü gatvà padmotpalajhaùàkulàm 4001001c ràmaþ saumitrisahito vilalàpàkulendriyaþ 4001002a tasya dçùñvaiva tàü harùàd indriyàõi cakampire 4001002c sa kàmava÷am àpannaþ saumitrim idam abravãt 4001003a saumitre pa÷ya pampàyàþ kànanaü ÷ubhadar÷anam 4001003c yatra ràjanti ÷ailàbhà drumàþ sa÷ikharà iva 4001004a màü tu ÷okàbhisaütaptam àdhayaþ pãóayanti vai 4001004c bharatasya ca duþkhena vaidehyà haraõena ca 4001005a adhikaü pravibhàty etan nãlapãtaü tu ÷àdvalam 4001005c drumàõàü vividhaiþ puùpaiþ paristomair ivàrpitam 4001006a sukhànilo 'yaü saumitre kàlaþ pracuramanmathaþ 4001006c gandhavàn surabhir màso jàtapuùpaphaladrumaþ 4001007a pa÷ya råpàõi saumitre vanànàü puùpa÷àlinàm 4001007c sçjatàü puùpavarùàõi varùaü toyamucàm iva 4001008a prastareùu ca ramyeùu vividhàþ kànanadrumàþ 4001008c vàyuvegapracalitàþ puùpair avakiranti gàm 4001009a màrutaþ sukhaü saüspar÷e vàti candana÷ãtalaþ 4001009c ùañpadair anukåjadbhir vaneùu madhugandhiùu 4001010a giriprastheùu ramyeùu puùpavadbhir manoramaiþ 4001010c saüsakta÷ikharà ÷ailà viràjanti mahàdrumaiþ 4001011a puùpitàgràü÷ ca pa÷yemàn karõikàràn samantataþ 4001011c hàñakapratisaüchannàn naràn pãtàmbaràn iva 4001012a ayaü vasantaþ saumitre nànàvihaganàditaþ 4001012c sãtayà viprahãõasya ÷okasaüdãpano mama 4001013a màü hi ÷okasamàkràntaü saütàpayati manmathaþ 4001013c hçùñaþ pravadamàna÷ ca samàhvayati kokilaþ 4001014a eùa dàtyåhako hçùño ramye màü vananirjhare 4001014c praõadan manmathàviùñaü ÷ocayiùyati lakùmaõa 4001015a vimi÷rà vihagàþ pumbhir àtmavyåhàbhinanditàþ 4001015c bhçïgaràjapramuditàþ saumitre madhurasvaràþ 4001016a màü hi sà mçga÷àvàkùã cintà÷okabalàtkçtam 4001016c saütàpayati saumitre kråra÷ caitravanànilaþ 4001017a ÷ikhinãbhiþ parivçtà mayårà girisànuùu 4001017c manmathàbhiparãtasya mama manmathavardhanàþ 4001018a pa÷ya lakùõama nçtyantaü mayåram upançtyati 4001018c ÷ikhinã manmathàrtaiùà bhartàraü girisànuùu 4001019a mayårasya vane nånaü rakùasà na hçtà priyà 4001019c mama tv ayaü vinà vàsaþ puùpamàse suduþsahaþ 4001020a pa÷ya lakùmaõa puùpàõi niùphalàni bhavanti me 4001020c puùpabhàrasamçddhànàü vanànàü ÷i÷iràtyaye 4001021a vadanti ràvaü muditàþ ÷akunàþ saügha÷aþ kalam 4001021c àhvayanta ivànyonyaü kàmonmàdakarà mama 4001022a nånaü parava÷à sãtà sàpi ÷ocaty ahaü yathà 4001022c ÷yàmà padmapalà÷àkùã mçdubhàùà ca me priyà 4001023a eùa puùpavaho vàyuþ sukhaspar÷o himàvahaþ 4001023c tàü vicintayataþ kàntàü pàvakapratimo mama 4001024a tàü vinàtha vihaügo 'sau pakùã praõaditas tadà 4001024c vàyasaþ pàdapagataþ prahçùñam abhinardati 4001025a eùa vai tatra vaidehyà vihagaþ pratihàrakaþ 4001025c pakùã màü tu vi÷àlàkùyàþ samãpam upaneùyati 4001026a pa÷ya lakùmaõa saünàdaü vane madavivardhanam 4001026c puùpitàgreùu vçkùeùu dvijànàm upakåjatàm 4001027a saumitre pa÷ya pampàyà÷ citràsu vanaràjiùu 4001027c nalinàni prakà÷ante jale taruõasåryavat 4001028a eùà prasannasalilà padmanãlotpalàyatà 4001028c haüsakàraõóavàkãrõà pampà saugandhikàyutà 4001029a cakravàkayutà nityaü citraprasthavanàntarà 4001029c màtaïgamçgayåthai÷ ca ÷obhate salilàrthibhiþ 4001030a padmako÷apalà÷àni draùñuü dçùñir hi manyate 4001030c sãtàyà netrako÷àbhyàü sadç÷ànãti lakùmaõa 4001031a padmakesarasaüsçùño vçkùàntaraviniþsçtaþ 4001031c niþ÷vàsa iva sãtàyà vàti vàyur manoharaþ 4001032a saumitre pa÷ya pampàyà dakùiõe girisànuni 4001032c puùpitàü karõikàrasya yaùñiü parama÷obhanàm 4001033a adhikaü ÷ailaràjo 'yaü dhàtubhis tu vibhåùitaþ 4001033c vicitraü sçjate reõuü vàyuvegavighaññitam 4001034a giriprasthàs tu saumitre sarvataþ saüprapuùpitaiþ 4001034c niùpatraiþ sarvato ramyaiþ pradãpà iva kuü÷ukaiþ 4001035a pampàtãraruhà÷ ceme saüsaktà madhugandhinaþ 4001035c màlatãmallikàùaõóàþ karavãrà÷ ca puùpitàþ 4001036a ketakyaþ sinduvàrà÷ ca vàsantya÷ ca supuùpitàþ 4001036c màdhavyo gandhapårõà÷ ca kundagulmà÷ ca sarva÷aþ 4001037a ciribilvà madhåkà÷ ca va¤julà bakulàs tathà 4001037c campakàs tilakà÷ caiva nàgavçkùà÷ ca puùpitàþ 4001038a nãpà÷ ca varaõà÷ caiva kharjårà÷ ca supuùpitàþ 4001038c aïkolà÷ ca kuraõñà÷ ca cårõakàþ pàribhadrakàþ 4001039a cåtàþ pàñalaya÷ caiva kovidàrà÷ ca puùpitàþ 4001039c mucukundàrjunà÷ caiva dç÷yante girisànuùu 4001040a ketakoddàlakà÷ caiva ÷irãùàþ ÷iü÷apà dhavàþ 4001040c ÷àlmalyaþ kiü÷ukà÷ caiva raktàþ kurabakàs tathà 4001040e tini÷à nakta màlà÷ ca candanàþ syandanàs tathà 4001041a vividhà vividhaiþ puùpais tair eva nagasànuùu 4001041c vikãrõaiþ pãtaraktàbhàþ saumitre prastaràþ kçtàþ 4001042a himànte pa÷ya saumitre vçkùàõàü puùpasaübhavam 4001042c puùpamàse hi taravaþ saügharùàd iva puùpitàþ 4001043a pa÷ya ÷ãtajalàü cemàü saumitre puùkaràyutàm 4001043c cakravàkànucaritàü kàraõóavaniùevitàm 4001043e plavaiþ krau¤cai÷ ca saüpårõàü varàhamçgasevitàm 4001044a adhikaü ÷obhate pampàvikåjadbhir vihaügamaiþ 4001045a dãpayantãva me kàmaü vividhà mudità dvijàþ 4001045c ÷yàmàü candramukhãü smçtvà priyàü padmanibhekùaõàm 4001046a paya sànuùu citreùu mçgãbhiþ sahitàn mçgàn 4001046c màü punar mçga÷àvàkùyà vaidehyà virahãkçtam 4001047a evaü sa vilapaüs tatra ÷okopahatacetanaþ 4001047c avekùata ÷ivàü pampàü ramyavàrivahàü ÷ubhàm 4001048a nirãkùamàõaþ sahasà mahàtmà; sarvaü vanaü nirjharakandaraü ca 4001048c udvignacetàþ saha lakùmaõena; vicàrya duþkhopahataþ pratasthe 4001049a tàv çùyamåkaü sahitau prayàtau; sugrãva÷àkhàmçgasevitaü tam 4001049c trastàs tu dçùñvà harayo babhåvur; mahaujasau ràghavalakùmaõau tau 4002001a tau tu dçùñvà mahàtmànau bhràtarau ràmalakùmaõau 4002001c varàyudhadharau vãrau sugrãvaþ ÷aïkito 'bhavat 4002002a udvignahçdayaþ sarvà di÷aþ samavalokayan 4002002c na vyatiùñhata kasmiü÷ cid de÷e vànarapuügavaþ 4002003a naiva cakre manaþ sthàne vãkùamàõo mahàbalau 4002003c kapeþ paramabhãtasya cittaü vyavasasàda ha 4002004a cintayitvà sa dharmàtmà vimç÷ya gurulàghavam 4002004c sugrãvaþ paramodvignaþ sarvair anucaraiþ saha 4002005a tataþ sa sacivebhyas tu sugrãvaþ plavagàdhipaþ 4002005c ÷a÷aüsa paramodvignaþ pa÷yaüs tau ràmalakùmaõau 4002006a etau vanam idaü durgaü vàlipraõihitau dhruvam 4002006c chadmanà cãravasanau pracarantàv ihàgatau 4002007a tataþ sugrãvasacivà dçùñvà paramadhanvinau 4002007c jagmur giritañàt tasmàd anyac chikharam uttamam 4002008a te kùipram abhigamyàtha yåthapà yåthaparùabham 4002008c harayo vànara÷reùñhaü parivàryopatasthire 4002009a ekam ekàyanagatàþ plavamànà girer girim 4002009c prakampayanto vegena girãõàü ÷ikharàõi ca 4002010a tataþ ÷àkhàmçgàþ sarve plavamànà mahàbalàþ 4002010c babha¤ju÷ ca nagàüs tatra puùpitàn durgasaü÷ritàn 4002011a àplavanto harivaràþ sarvatas taü mahàgirim 4002011c mçgamàrjàra÷àrdålàüs tràsayanto yayus tadà 4002012a tataþ sugrãvasacivàþ parvatendraü samà÷ritàþ 4002012c saügamya kapimukhyena sarve prà¤jalayaþ sthitàþ 4002013a tatas taü bhayasaütrastaü vàlikilbiùa÷aïkitam 4002013c uvàca hanumàn vàkyaü sugrãvaü vàkyakovidaþ 4002014a yasmàd udvignacetàs tvaü pradruto haripuügava 4002014c taü kråradar÷anaü kråraü neha pa÷yàmi vàlinam 4002015a yasmàt tava bhayaü saumya pårvajàt pàpakarmaõaþ 4002015c sa neha vàlã duùñàtmà na te pa÷yàmy ahaü bhayam 4002016a aho ÷àkhàmçgatvaü te vyaktam eva plavaügama 4002016c laghucittatayàtmànaü na sthàpayasi yo matau 4002017a buddhivij¤ànasaüpanna iïgitaiþ sarvam àcara 4002017c na hy abuddhiü gato ràjà sarvabhåtàni ÷àsti hi 4002018a sugrãvas tu ÷ubhaü vàkyaü ÷rutvà sarvaü hanåmataþ 4002018c tataþ ÷ubhataraü vàkyaü hanåmantam uvàca ha 4002019a dãrghabàhå vi÷àlàkùau ÷aracàpàsidhàriõau 4002019c kasya na syàd bhayaü dçùñvà etau surasutopamau 4002020a vàlipraõihitàv etau ÷aïke 'haü puruùottamau 4002020c ràjàno bahumitrà÷ ca vi÷vàso nàtra hi kùamaþ 4002021a araya÷ ca manuùyeõa vij¤eyà÷ channacàriõaþ 4002021c vi÷vastànàm avi÷vastà÷ chidreùu praharanti hi 4002022a kçtyeùu vàlã medhàvã ràjàno bahudar÷anàþ 4002022c bhavanti parahantàras te j¤eyàþ pràkçtair naraiþ 4002023a tau tvayà pràkçtenaiva gatvà j¤eyau plavaügama 4002023c ÷aïkitànàü prakàrai÷ ca råpavyàbhàùaõena ca 4002024a lakùayasva tayor bhàvaü prahçùñamanasau yadi 4002024c vi÷vàsayan pra÷aüsàbhir iïgitai÷ ca punaþ punaþ 4002025a mamaivàbhimukhaü sthitvà pçccha tvaü haripuügava 4002025c prayojanaü prave÷asya vanasyàsya dhanurdharau 4002026a ÷uddhàtmànau yadi tv etau jànãhi tvaü plavaügama 4002026c vyàbhàùitair và råpair và vij¤eyà duùñatànayoþ 4002027a ity evaü kapiràjena saüdiùño màrutàtmajaþ 4002027c cakàra gamane buddhiü yatra tau ràmalakùmaõau 4002028a tatheti saüpåjya vacas tu tasya; kapeþ subhãtasya duràsadasya 4002028c mahànubhàvo hanumàn yayau tadà; sa yatra ràmo 'tibala÷ ca lakùmaõaþ 4003001a vaco vij¤àya hanumàn sugrãvasya mahàtmanaþ 4003001c parvatàd ç÷yamåkàt tu pupluve yatra ràghavau 4003002a sa tatra gatvà hanumàn balavàn vànarottamaþ 4003002c upacakràma tau vàgbhir mçdvãbhiþ satyavikramaþ 4003003a svakaü råpaü parityajya bhikùuråpeõa vànaraþ 4003003c àbabhàùe ca tau vãrau yathàvat pra÷a÷aüsa ca 4003004a ràjarùidevapratimau tàpasau saü÷itavratau 4003004c de÷aü katham imaü pràptau bhavantau varavarõinau 4003005a tràsayantau mçgagaõàn anyàü÷ ca vanacàriõaþ 4003005c pampàtãraruhàn vçkùàn vãkùamàõau samantataþ 4003006a imàü nadãü ÷ubhajalàü ÷obhayantau tarasvinau 4003006c dhairyavantau suvarõàbhau kau yuvàü cãravàsasau 4003007a siühaviprekùitau vãrau siühàtibalavikramau 4003007c ÷akracàpanibhe càpe pragçhya vipulair bhujaiþ 4003008a ÷rãmantau råpasaüpannau vçùabha÷reùñhavikramau 4003008c hastihastopamabhujau dyutimantau nararùabhau 4003009a prabhayà parvatendro 'yaü yuvayor avabhàsitaþ 4003009c ràjyàrhàv amaraprakhyau kathaü de÷am ihàgatau 4003010a padmapatrekùaõau vãrau jañàmaõóaladhàriõau 4003010c anyonyasadç÷au vãrau devalokàd ivàgatau 4003011a yadçcchayeva saüpràptau candrasåryau vasuüdharàm 4003011c vi÷àlavakùasau vãrau mànuùau devaråpiõau 4003012a siühaskandhau mahàsattvau samadàv iva govçùau 4003012c àyatà÷ ca suvçttà÷ ca bàhavaþ parighottamàþ 4003012e sarvabhåùaõabhåùàrhàþ kim arthaü na vibhåùitaþ 4003013a ubhau yogyàv ahaü manye rakùituü pçthivãm imàm 4003013c sasàgaravanàü kçtsnàü vindhyameruvibhåùitàm 4003014a ime ca dhanuùã citre ÷lakùõe citrànulepane 4003014c prakà÷ete yathendrasya vajre hemavibhåùite 4003015a saüpårõà ni÷itair bàõair tåõà÷ ca ÷ubhadar÷anàþ 4003015c jãvitàntakarair ghorair jvaladbhir iva pannagaiþ 4003016a mahàpramàõau vipulau taptahàñakabhåùitau 4003016c khaógàv etau viràjete nirmuktabhujagàv iva 4003017a evaü màü paribhàùantaü kasmàd vai nàbhibhàùathaþ 4003018a sugrãvo nàma dharmàtmà ka÷ cid vànarayåthapaþ 4003018c vãro vinikçto bhràtrà jagad bhramati duþkhitaþ 4003019a pràpto 'haü preùitas tena sugrãveõa mahàtmanà 4003019c ràj¤à vànaramukhyànàü hanumàn nàma vànaraþ 4003020a yuvàbhyàü saha dharmàtmà sugrãvaþ sakhyam icchati 4003020c tasya màü sacivaü vittaü vànaraü pavanàtmajam 4003021a bhikùuråpapraticchannaü sugrãvapriyakàmyayà 4003021c ç÷yamåkàd iha pràptaü kàmagaü kàmaråpiõam 4003022a evam uktvà tu hanumàüs tau vãrau ràmalakùmaõau 4003022c vàkyaj¤au vàkyaku÷alaþ punar novàca kiü cana 4003023a etac chrutvà vacas tasya ràmo lakùmaõam abravãt 4003023c prahçùñavadanaþ ÷rãmàn bhràtaraü pàr÷vataþ sthitam 4003024a sacivo 'yaü kapãndrasya sugrãvasya mahàtmanaþ 4003024c tam eva kàïkùamàõasya mamàntikam upàgataþ 4003025a tam abhyabhàùa saumitre sugrãvasacivaü kapim 4003025c vàkyaj¤aü madhurair vàkyaiþ snehayuktam ariüdamam 4004001a tataþ prahçùño hanumàn kçtyavàn iti tad vacaþ 4004001c ÷rutvà madhurasaübhàùaü sugrãvaü manasà gataþ 4004002a bhavyo ràjyàgamas tasya sugrãvasya mahàtmanaþ 4004002c yad ayaü kçtyavàn pràptaþ kçtyaü caitad upàgatam 4004003a tataþ paramasaühçùño hanåmàn plavagarùabhaþ 4004003c pratyuvàca tato vàkyaü ràmaü vàkyavi÷àradaþ 4004004a kimarthaü tvaü vanaü ghoraü pampàkànanamaõóitam 4004004c àgataþ sànujo durgaü nànàvyàlamçgàyutam 4004005a tasya tadvacanaü ÷rutvà lakùmaõo ràmacoditaþ 4004005c àcacakùe mahàtmànaü ràmaü da÷arathàtmajam 4004006a ràjà da÷aratho nàma dyutimàn dharmavatsalaþ 4004006c tasyàyaü pårvajaþ putro ràmo nàma janaiþ ÷rutaþ 4004007a ÷araõyaþ sarvabhåtànàü pitur nirde÷apàragaþ 4004007c vãro da÷arathasyàyaü putràõàü guõavattaraþ 4004008a ràjyàd bhraùño vane vastuü mayà sàrdham ihàgataþ 4004008c bhàryayà ca mahàtejàþ sãtayànugato va÷ã 4004008e dinakùaye mahàtejàþ prabhayeva divàkaraþ 4004009a aham asyàvaro bhràtà guõair dàsyam upàgataþ 4004009c kçtaj¤asya bahuj¤asya lakùmaõo nàma nàmataþ 4004010a sukhàrhasya mahàrhasya sarvabhåtahitàtmanaþ 4004010c ai÷varyeõa vihãnasya vanavàsà÷ritasya ca 4004011a rakùasàpahçtà bhàryà rahite kàmaråpiõà 4004011c tac ca na j¤àyate rakùaþ patnã yenàsya sà hçtà 4004012a danur nàma ÷riyaþ putraþ ÷àpàd ràkùasatàü gataþ 4004012c àkhyàtas tena sugrãvaþ samartho vànaràdhipaþ 4004013a sa j¤àsyati mahàvãryas tava bhàryàpahàriõam 4004013c evam uktvà danuþ svargaü bhràjamàno gataþ sukham 4004014a etat te sarvam àkhyàtaü yàthàtathyena pçcchataþ 4004014c ahaü caiva hi ràma÷ ca sugrãvaü ÷araõaü gatau 4004015a eùa dattvà ca vittàni pràpya cànuttamaü ya÷aþ 4004015c lokanàthaþ purà bhåtvà sugrãvaü nàtham icchati 4004016a ÷okàbhibhåte ràme tu ÷okàrte ÷araõaü gate 4004016c kartum arhati sugrãvaþ prasàdaü saha yåthapaiþ 4004017a evaü bruvàõaü saumitriü karuõaü sà÷rupàtanam 4004017c hanåmàn pratyuvàcedaü vàkyaü vàkyavi÷àradaþ 4004018a ãdç÷à buddhisaüpannà jitakrodhà jitendriyàþ 4004018c draùñavyà vànarendreõa diùñyà dar÷anam àgatàþ 4004019a sa hi ràjyàc ca vibhraùñaþ kçtavaira÷ ca vàlinà 4004019c hçtadàro vane trasto bhràtrà vinikçto bhç÷am 4004020a kariùyati sa sàhàyyaü yuvayor bhàskaràtmajaþ 4004020c sugrãvaþ saha càsmàbhiþ sãtàyàþ parimàrgaõe 4004021a ity evam uktvà hanumठ÷lakùõaü madhurayà girà 4004021c babhàùe so 'bhigacchàmaþ sugrãvam iti ràghavam 4004022a evaü bruvàõaü dharmàtmà hanåmantaü sa lakùmaõaþ 4004022c pratipåjya yathànyàyam idaü provàca ràghavam 4004023a kapiþ kathayate hçùño yathàyaü màrutàtmajaþ 4004023c kçtyavàn so 'pi saüpràptaþ kçtakçtyo 'si ràghava 4004024a prasannamukhavarõa÷ ca vyaktaü hçùña÷ ca bhàùate 4004024c nànçtaü vakùyate vãro hanåmàn màrutàtmajaþ 4004025a tataþ sa tu mahàpràj¤o hanåmàn màrutàtmajaþ 4004025c jagàmàdàya tau vãrau hariràjàya ràghavau 4004026a sa tu vipula ya÷àþ kapipravãraþ; pavanasutaþ kçtakçtyavat prahçùñaþ 4004026c girivaram uruvikramaþ prayàtaþ; sa ÷ubhamatiþ saha ràmalakùmaõàbhyàm 4005001a ç÷yamåkàt tu hanumàn gatvà taü malayaü giram 4005001c àcacakùe tadà vãrau kapiràjàya ràghavau 4005002a ayaü ràmo mahàpràj¤aþ saüpràpto dçóhavikramaþ 4005002c lakùmaõena saha bhràtrà ràmo 'yaü satyavikramaþ 4005003a ikùvàkåõàü kule jàto ràmo da÷arathàtmajaþ 4005003c dharme nigadita÷ caiva pitur nirde÷apàlakaþ 4005004a tasyàsya vasato 'raõye niyatasya mahàtmanaþ 4005004c rakùasàpahçtà bhàryà sa tvàü ÷araõam àgataþ 4005005a ràjasåyà÷vamedhai÷ ca vahnir yenàbhitarpitaþ 4005005c dakùiõà÷ ca tathotsçùñà gàvaþ ÷atasahasra÷aþ 4005006a tapasà satyavàkyena vasudhà yena pàlità 4005006c strãhetos tasya putro 'yaü ràmas tvàü ÷araõaü gataþ 4005007a bhavatà sakhyakàmau tau bhràtarau ràmalakùmaõau 4005007c pratigçhyàrcayasvemau påjanãyatamàv ubhau 4005008a ÷rutvà hanumato vàkyaü sugrãvo hçùñamànasaþ 4005008c bhayaü sa ràghavàd ghoraü prajahau vigatajvaraþ 4005009a sa kçtvà mànuùaü råpaü sugrãvaþ plavagàdhipaþ 4005009c dar÷anãyatamo bhåtvà prãtyà provàca ràghavam 4005010a bhavàn dharmavinãta÷ ca vikràntaþ sarvavatsalaþ 4005010c àkhyàtà vàyuputreõa tattvato me bhavadguõàþ 4005011a tan mamaivaiùa satkàro làbha÷ caivottamaþ prabho 4005011c yat tvam icchasi sauhàrdaü vànareõa mayà saha 4005012a rocate yadi và sakhyaü bàhur eùa prasàritaþ 4005012c gçhyatàü pàõinà pàõir maryàdà vadhyatàü dhruvà 4005013a etat tu vacanaü ÷rutvà sugrãvasya subhàùitam 4005013c saüprahçùñamanà hastaü pãóayàm àsa pàõinà 4005013e hçdyaü sauhçdam àlambya paryaùvajata pãóitam 4005014a tato hanåmàn saütyajya bhikùuråpam ariüdamaþ 4005014c kàùñhayoþ svena råpeõa janayàm àsa pàvakam 4005015a dãpyamànaü tato vahniü puùpair abhyarcya satkçtam 4005015c tayor madhye tu suprãto nidadhe susamàhitaþ 4005016a tato 'gniü dãpyamànaü tau cakratu÷ ca pradakùiõam 4005016c sugrãvo ràghava÷ caiva vayasyatvam upàgatau 4005017a tataþ suprãta manasau tàv ubhau hariràghavau 4005017c anyonyam abhivãkùantau na tçptim upajagmatuþ 4005018a tataþ sarvàrthavidvàüsaü ràmaü da÷arathàtmajam 4005018c sugrãvaþ pràha tejasvã vàkyam ekamanàs tadà 4006001a ayam àkhyàti me ràma sacivo mantrisattamaþ 4006001c hanumàn yannimittaü tvaü nirjanaü vanam àgataþ 4006002a lakùmaõena saha bhràtrà vasata÷ ca vane tava 4006002c rakùasàpahçtà bhàryà maithilã janakàtmajà 4006003a tvayà viyuktà rudatã lakùmaõena ca dhãmatà 4006003c antaraü prepsunà tena hatvà gçdhraü jañàyuùam 4006004a bhàryàviyogajaü duþkhaü naciràt tvaü vimokùyase 4006004c ahaü tàm ànayiùyàmi naùñàü veda÷rutiü yathà 4006005a rasàtale và vartantãü vartantãü và nabhastale 4006005c aham ànãya dàsyàmi tava bhàryàm ariüdama 4006006a idaü tathyaü mama vacas tvam avehi ca ràghava 4006006c tyaja ÷okaü mahàbàho tàü kàntàm ànayàmi te 4006007a anumànàt tu jànàmi maithilã sà na saü÷ayaþ 4006007c hriyamàõà mayà dçùñà rakùasà krårakarmaõà 4006008a kro÷antã ràma ràmeti lakùmaõeti ca visvaram 4006008c sphurantã ràvaõasyàïke pannagendravadhår yathà 4006009a àtmanà pa¤camaü màü hi dçùñvà ÷ailatañe sthitam 4006009c uttarãyaü tayà tyaktaü ÷ubhàny àbharaõàni ca 4006010a tàny asmàbhir gçhãtàni nihitàni ca ràghava 4006010c ànayiùyàmy ahaü tàni pratyabhij¤àtum arhasi 4006011a tam abravãt tato ràmaþ sugrãvaü priyavàdinam 4006011c ànayasva sakhe ÷ãghraü kimarthaü pravilambase 4006012a evam uktas tu sugrãvaþ ÷ailasya gahanàü guhàm 4006012c pravive÷a tataþ ÷ãghraü ràghavapriyakàmyayà 4006013a uttarãyaü gçhãtvà tu ÷ubhàny àbharaõàni ca 4006013c idaü pa÷yeti ràmàya dar÷ayàm àsa vànaraþ 4006014a tato gçhãtvà tadvàsaþ ÷ubhàny àbharaõàni ca 4006014c abhavad bàùpasaüruddho nãhàreõeva candramàþ 4006015a sãtàsnehapravçttena sa tu bàùpeõa dåùitaþ 4006015c hà priyeti rudan dhairyam utsçjya nyapatat kùitau 4006016a hçdi kçtvà sa bahu÷as tam alaükàram uttamam 4006016c ni÷a÷vàsa bhç÷aü sarpo bilastha iva roùitaþ 4006017a avicchinnà÷ruvegas tu saumitriü vãkùya pàr÷vataþ 4006017c paridevayituü dãnaü ràmaþ samupacakrame 4006018a pa÷ya lakùmaõa vaidehyà saütyaktaü hriyamàõayà 4006018c uttarãyam idaü bhåmau ÷arãràd bhåùaõàni ca 4006019a ÷àdvalinyàü dhruvaü bhåmyàü sãtayà hriyamàõayà 4006019c utsçùñaü bhåùaõam idaü tathàråpaü hi dç÷yate 4006020a bråhi sugrãva kaü de÷aü hriyantã lakùità tvayà 4006020c rakùasà raudraråpeõa mama pràõasamà priyà 4006021a kva và vasati tad rakùo mahad vyasanadaü mama 4006021c yannimittam ahaü sarvàn nà÷ayiùyàmi ràkùasàn 4006022a haratà maithilãü yena màü ca roùayatà bhç÷am 4006022c àtmano jãvitàntàya mçtyudvàram apàvçtam 4006023a mama dayitatamà hçtà vanàd; rajanicareõa vimathya yena sà 4006023c kathaya mama ripuü tam adya vai; pravagapate yamasaünidhiü nayàmi 4007001a evam uktas tu sugrãvo ràmeõàrtena vànaraþ 4007001c abravãt prà¤jalir vàkyaü sabàùpaü bàùpagadgadaþ 4007002a na jàne nilayaü tasya sarvathà pàparakùasaþ 4007002c sàmarthyaü vikramaü vàpi dauùkuleyasya và kulam 4007003a satyaü tu pratijànàmi tyaja ÷okam ariüdama 4007003c kariùyàmi tathà yatnaü yathà pràpsyasi maithilãm 4007004a ràvaõaü sagaõaü hatvà paritoùyàtmapauruùam 4007004c tathàsmi kartà naciràd yathà prãto bhaviùyasi 4007005a alaü vaiklavyam àlambya dhairyam àtmagataü smara 4007005c tvadvidhànàü na sadç÷am ãdç÷aü buddhilàghavam 4007006a mayàpi vyasanaü pràptaü bhàryà haraõajaü mahat 4007006c na càham evaü ÷ocàmi na ca dhairyaü parityaje 4007007a nàhaü tàm anu÷ocàmi pràkçto vànaro 'pi san 4007007c mahàtmà ca vinãta÷ cà kiü punar dhçtimàn bhavàn 4007008a bàùpam àpatitaü dhairyàn nigrahãtuü tvam arhasi 4007008c maryàdàü sattvayuktànàü dhçtiü notsraùñum arhasi 4007009a vyasane vàrtha kçcchre và bhaye và jãvitàntage 4007009c vimç÷an vai svayà buddhyà dhçtimàn nàvasãdati 4007010a bàli÷as tu naro nityaü vaiklavyaü yo 'nuvartate 4007010c sa majjaty ava÷aþ ÷oke bhàràkrànteva naur jale 4007011a eùo '¤jalir mayà baddhaþ praõayàt tvàü prasàdaye 4007011c pauruùaü ÷raya ÷okasya nàntaraü dàtum arhasi 4007012a ye ÷okam anuvartante na teùàü vidyate sukham 4007012c teja÷ ca kùãyate teùàü na tvaü ÷ocitum arhasi 4007013a hitaü vayasya bhàvena bråhi nopadi÷àmi te 4007013c vayasyatàü påjayan me na tvaü ÷ocitum arhasi 4007014a madhuraü sàntvitas tena sugrãveõa sa ràghavaþ 4007014c mukham a÷rupariklinnaü vastràntena pramàrjayat 4007015a prakçtiùñhas tu kàkutsthaþ sugrãvavacanàt prabhuþ 4007015c saüpariùvajya sugrãvam idaü vacanam abravãt 4007016a kartavyaü yad vayasyena snigdhena ca hitena ca 4007016c anuråpaü ca yuktaü ca kçtaü sugrãva tat tvayà 4007017a eùa ca prakçtiùñho 'ham anunãtas tvayà sakhe 4007017c durlabho hãdç÷o bandhur asmin kàle vi÷eùataþ 4007018a kiü tu yatnas tvayà kàryo maithilyàþ parimàrgaõe 4007018c ràkùasasya ca raudrasya ràvaõasya duràtmanaþ 4007019a mayà ca yad anuùñheyaü visrabdhena tad ucyatàm 4007019c varùàsv iva ca sukùetre sarvaü saüpadyate tava 4007020a mayà ca yad idaü vàkyam abhimànàt samãritam 4007020c tat tvayà hari÷àrdåla tattvam ity upadhàryatàm 4007021a ançtaü noktapårvaü me na ca vakùye kadà cana 4007021c etat te pratijànàmi satyenaiva ÷apàmi te 4007022a tataþ prahçùñaþ sugrãvo vànaraiþ sacivaiþ saha 4007022c ràghavasya vacaþ ÷rutvà pratij¤àtaü vi÷eùataþ 4007023a mahànubhàvasya vaco ni÷amya; harir naràõàm çùabhasya tasya 4007023c kçtaü sa mene harivãra mukhyas; tadà svakàryaü hçdayena vidvàn 4008001a parituùñas tu sugrãvas tena vàkyena vànaraþ 4008001c lakùmaõasyàgrajaü ràmam idaü vacanam abravãt 4008002a sarvathàham anugràhyo devatànàm asaü÷ayaþ 4008002c upapannaguõopetaþ sakhà yasya bhavàn mama 4008003a ÷akyaü khalu bhaved ràma sahàyena tvayànagha 4008003c suraràjyam api pràptuü svaràjyaü kiü punaþ prabho 4008004a so 'haü sabhàjyo bandhånàü suhçdàü caiva ràghava 4008004c yasyàgnisàkùikaü mitraü labdhaü ràghavavaü÷ajam 4008005a aham apy anuråpas te vayasyo j¤àsyase ÷anaiþ 4008005c na tu vaktuü samartho 'haü svayam àtmagatàn guõàn 4008006a mahàtmanàü tu bhåyiùñhaü tvadvidhànàü kçtàtmanàm 4008006c ni÷calà bhavati prãtir dhairyam àtmavatàm iva 4008007a rajataü và suvarõaü và vastràõy àbharaõàni và 4008007c avibhaktàni sàdhånàm avagacchanti sàdhavaþ 4008008a àóhyo vàpi daridro và duþkhitaþ sukhito 'pi và 4008008c nirdoùo và sadoùo và vayasyaþ paramà gatiþ 4008009a dhanatyàgaþ sukhatyàgo dehatyàgo 'pi và punaþ 4008009c vayasyàrthe pravartante snehaü dçùñvà tathàvidham 4008010a tat tathety abravãd ràmaþ sugrãvaü priyavàdinam 4008010c lakùmaõasyàgrato lakùmyà vàsavasyeva dhãmataþ 4008011a tato ràmaü sthitaü dçùñvà lakùmaõaü ca mahàbalam 4008011c sugrãvaþ sarvata÷ cakùur vane lolam apàtayat 4008012a sa dadar÷a tataþ sàlam avidåre harã÷varaþ 4008012c supuùpam ãùatpatràóhyaü bhramarair upa÷obhitam 4008013a tasyaikàü parõabahulàü bhaïktvà ÷àkhàü supuùpitàm 4008013c sàlasyàstãrya sugrãvo niùasàda saràghavaþ 4008014a tàv àsãnau tato dçùñvà hanåmàn api lakùmaõam 4008014c sàla÷àkhàü samutpàñya vinãtam upave÷ayat 4008015a tataþ prahçùñaþ sugrãvaþ ÷lakùõaü madhurayà girà 4008015c uvàca praõayàd ràmaü harùavyàkulitàkùaram 4008016a ahaü vinikçto bhràtrà caràmy eùa bhayàrditaþ 4008016c ç÷yamåkaü girivaraü hçtabhàryaþ suduþkhitaþ 4008017a so 'haü trasto bhaye magno vasàmy udbhràntacetanaþ 4008017c vàlinà nikçto bhràtrà kçtavaira÷ ca ràghava 4008018a vàlino me bhayàrtasya sarvalokàbhayaükara 4008018c mamàpi tvam anàthasya prasàdaü kartum arhasi 4008019a evam uktas tu tejasvã dharmaj¤o dharmavatsalaþ 4008019c pratyuvàca sa kàkutsthaþ sugrãvaü prahasann iva 4008020a upakàraphalaü mitram apakàro 'rilakùaõam 4008020c adyaiva taü haniùyàmi tava bhàryàpahàriõam 4008021a ime hi me mahàvegàþ patriõas tigmatejasaþ 4008021c kàrtikeyavanodbhåtàþ ÷arà hemavibhåùitàþ 4008022a kaïkapatrapraticchannà mahendrà÷anisaünibhàþ 4008022c suparvàõaþ sutãkùõàgrà saroùà bhujagà iva 4008023a bhràtçsaüj¤am amitraü te vàlinaü kçtakilbiùam 4008023c ÷arair vinihataü pa÷ya vikãrõam iva parvatam 4008024a ràghavasya vacaþ ÷rutvà sugrãvo vàhinãpatiþ 4008024c praharùam atulaü lebhe sàdhu sàdhv iti càbravãt 4008025a ràma÷okàbhibhåto 'haü ÷okàrtànàü bhavàn gatiþ 4008025c vayasya iti kçtvà hi tvayy ahaü paridevaye 4008026a tvaü hi pàõipradànena vayasyo so 'gnisàkùikaþ 4008026c kçtaþ pràõair bahumataþ satyenàpi ÷apàmy aham 4008027a vayasya iti kçtvà ca visrabdhaü pravadàmy aham 4008027c duþkham antargataü yan me mano dahati nitya÷aþ 4008028a etàvad uktvà vacanaü bàùpadåùitalocanaþ 4008028c bàùpopahatayà vàcà noccaiþ ÷aknoti bhàùitum 4008029a bàùpavegaü tu sahasà nadãvegam ivàgatam 4008029c dhàrayàm àsa dhairyeõa sugrãvo ràmasaünidhau 4008030a saünigçhya tu taü bàùpaü pramçjya nayane ÷ubhe 4008030c viniþ÷vasya ca tejasvã ràghavaü punar abravãt 4008031a puràhaü valinà ràma ràjyàt svàd avaropitaþ 4008031c paruùàõi ca saü÷ràvya nirdhåto 'smi balãyasà 4008032a hçtà bhàryà ca me tena pràõebhyo 'pi garãyasã 4008032c suhçda÷ ca madãyà ye saüyatà bandhaneùu te 4008033a yatnavàü÷ ca suduùñàtmà mad vinà÷àya ràghava 4008033c bahu÷as tat prayuktà÷ ca vànarà nihatà mayà 4008034a ÷aïkayà tv etayà càhaü dçùñvà tvàm api ràghava 4008034c nopasarpàmy ahaü bhãto bhaye sarve hi bibhyati 4008035a kevalaü hi sahàyà me hanumat pramukhàs tv ime 4008035c ato 'haü dhàrayàmy adya pràõàn kçcchra gato 'pi san 4008036a ete hi kapayaþ snigdhà màü rakùanti samantataþ 4008036c saha gacchanti gantavye nityaü tiùñhanti ca sthite 4008037a saükùepas tv eùa me ràma kim uktvà vistaraü hi te 4008037c sa me jyeùñho ripur bhràtà vàlã vi÷rutapauruùaþ 4008038a tadvinà÷àd dhi me duþkhaü pranaùñaü syàd anantaram 4008038c sukhaü me jãvitaü caiva tadvinà÷anibandhanam 4008039a eùa me ràma ÷okàntaþ ÷okàrtena niveditaþ 4008039c duþkhito 'duþkhito vàpi sakhyur nityaü sakhà gatiþ 4008040a ÷rutvaitac ca vaco ràmaþ sugrãvam idam abravãt 4008040c kiünimittam abhåd vairaü ÷rotum icchàmi tattvataþ 4008041a sukhaü hi kàraõaü ÷rutvà vairasya tava vànara 4008041c ànantaryaü vidhàsyàmi saüpradhàrya balàbalam 4008042a balavàn hi mamàmarùaþ ÷rutvà tvàm avamànitam 4008042c vardhate hçdayotkampã pràvçóvega ivàmbhasaþ 4008043a hçùñaþ kathaya visrabdho yàvad àropyate dhanuþ 4008043c sçùña÷ ca hi mayà bàõo nirasta÷ ca ripus tava 4008044a evam uktas tu sugrãvaþ kàkutsthena mahàtmanà 4008044c praharùam atulaü lebhe caturbhiþ saha vànaraiþ 4008045a tataþ prahçùñavadanaþ sugrãvo lakùmaõàgraje 4008045c vairasya kàraõaü tattvam àkhyàtum upacakrame 4009001a vàlã nàma mama bhràtà jyeùñhaþ ÷atruniùådanaþ 4009001c pitur bahumato nityaü mama càpi tathà purà 4009002a pitary uparate 'smàkaü jyeùñho 'yam iti mantribhiþ 4009002c kapãnàm ã÷varo ràjye kçtaþ paramasaümataþ 4009003a ràjyaü pra÷àsatas tasya pitçpaitàmahaü mahat 4009003c ahaü sarveùu kàleùu praõataþ preùyavat sthitaþ 4009004a màyàvã nàma tejasvã pårvajo dundubheþ sutaþ 4009004c tena tasya mahad vairaü strãkçtaü vi÷rutaü purà 4009005a sa tu supte jane ràtrau kiùkindhàd vàram àgataþ 4009005c nardati sma susaürabdho vàlinaü càhvayad raõe 4009006a prasuptas tu mama bhràtà narditaü bhairavasvanam 4009006c ÷rutvà na mamçùe vàlã niùpapàta javàt tadà 4009007a sa tu vai niþsçtaþ krodhàt taü hantum asurottamam 4009007c vàryamàõas tataþ strãbhir mayà ca praõatàtmanà 4009008a sa tu nirdhåya sarvànno nirjagàma mahàbalaþ 4009008c tato 'ham api sauhàrdàn niþsçto vàlinà saha 4009009a sa tu me bhràtaraü dçùñvà màü ca dåràd avasthitam 4009009c asuro jàtasaütràsaþ pradudràva tadà bhç÷am 4009010a tasmin dravati saütraste hy àvàü drutataraü gatau 4009010c prakà÷o 'pi kçto màrga÷ candreõodgacchatà tadà 4009011a sa tçõair àvçtaü durgaü dharaõyà vivaraü mahat 4009011c pravive÷àsuro vegàd àvàm àsàdya viùñhitau 4009012a taü praviùñaü ripuü dçùñvà bilaü roùava÷aü gataþ 4009012c màm uvàca tadà vàlã vacanaü kùubhitendriyaþ 4009013a iha tvaü tiùñha sugrãva biladvàri samàhitaþ 4009013c yàvad atra pravi÷yàhaü nihanmi samare ripum 4009014a mayà tv etad vacaþ ÷rutvà yàcitaþ sa paraütapa 4009014c ÷àpayitvà ca màü padbhyàü pravive÷a bilaü tadà 4009015a tasya praviùñasya bilaü sàgraþ saüvatsaro gataþ 4009015c sthitasya ca mama dvàri sa kàlo vyatyavartata 4009016a ahaü tu naùñaü taü j¤àtvà snehàd àgatasaübhramaþ 4009016c bhràtaraü na hi pa÷yàmi pàpa÷aïki ca me manaþ 4009017a atha dãrghasya kàlasya bilàt tasmàd viniþsçtam 4009017c saphenaü rudhiraü raktam ahaü dçùñvà suduþkhitaþ 4009018a nardatàm asuràõàü ca dhvanir me ÷rotram àgataþ 4009018c nirastasya ca saügràme kro÷ato niþsvano guroþ 4009019a ahaü tv avagato buddhyà cihnais tair bhràtaraü hatam 4009019c pidhàya ca biladvàraü ÷ilayà girimàtrayà 4009019e ÷okàrta÷ codakaü kçtvà kiùkindhàm àgataþ sakhe 4009020a gåhamànasya me tattvaü yatnato mantribhiþ ÷rutam 4009020c tato 'haü taiþ samàgamya sametair abhiùecitaþ 4009021a ràjyaü pra÷àsatas tasya nyàyato mama ràghava 4009021c àjagàma ripuü hatvà vàlã tam asurottamam 4009022a abhiùiktaü tu màü dçùñvà krodhàt saüraktalocanaþ 4009022c madãyàn mantriõo baddhvà paruùaü vàkyam abravãt 4009023a nigrahe 'pi samarthasya taü pàpaü prati ràghava 4009023c na pràvartata me buddhir bhràtçgauravayantrità 4009024a mànayaüs taü mahàtmànaü yathàvac càbhyavàdayam 4009024c uktà÷ ca nà÷iùas tena saütuùñenàntaràtmanà 4010001a tataþ krodhasamàviùñaü saürabdhaü tam upàgatam 4010001c ahaü prasàdayàü cakre bhràtaraü priyakàmyayà 4010002a diùñyàsi ku÷alã pràpto nihata÷ ca tvayà ripuþ 4010002c anàthasya hi me nàthas tvam eko 'nàthanandanaþ 4010003a idaü bahu÷alàkaü te pårõacandram ivoditam 4010003c chatraü savàlavyajanaü pratãcchasva mayodyatam 4010004a tvam eva ràjà mànàrhaþ sadà càhaü yathàpurà 4010004c nyàsabhåtam idaü ràjyaü tava niryàtayàmy aham 4010005a mà ca roùaü kçthàþ saumya mayi ÷atrunibarhaõa 4010005c yàce tvàü ÷irasà ràjan mayà baddho 'yam a¤jaliþ 4010006a balàd asmi samàgamya mantribhiþ puravàsibhiþ 4010006c ràjabhàve niyukto 'haü ÷ånyade÷ajigãùayà 4010007a snigdham evaü bruvàõaü màü sa tu nirbhartsya vànaraþ 4010007c dhik tvàm iti ca màm uktvà bahu tat tad uvàca ha 4010008a prakçtã÷ ca samànãya mantriõa÷ caiva saümatàn 4010008c màm àha suhçdàü madhye vàkyaü paramagarhitam 4010009a viditaü vo yathà ràtrau màyàvã sa mahàsuraþ 4010009c màü samàhvayata kråro yuddhàkàïkùã sudurmatiþ 4010010a tasya tad garjitaü ÷rutvà niþsçto 'haü nçpàlayàt 4010010c anuyàta÷ ca màü tårõam ayaü bhràtà sudàruõaþ 4010011a sa tu dçùñvaiva màü ràtrau sadvitãyaü mahàbalaþ 4010011c pràdravad bhayasaütrasto vãkùyàvàü tam anudrutau 4010011e anudrutas tu vegena pravive÷a mahàbilam 4010012a taü praviùñaü viditvà tu sughoraü sumahad bilam 4010012c ayam ukto 'tha me bhràtà mayà tu kråradar÷anaþ 4010013a ahatvà nàsti me ÷aktiþ pratigantum itaþ purãm 4010013c biladvàri pratãkùa tvaü yàvad enaü nihanmy aham 4010014a sthito 'yam iti matvà tu praviùño 'haü duràsadam 4010014c taü ca me màrgamàõasya gataþ saüvatsaras tadà 4010015a sa tu dçùño mayà ÷atrur anirvedàd bhayàvahaþ 4010015c nihata÷ ca mayà tatra so 'suro bandhubhiþ saha 4010016a tasyàsyàt tu pravçttena rudhiraugheõa tad bilam 4010016c pårõam àsãd duràkràmaü stanatas tasya bhåtale 4010017a sådayitvà tu taü ÷atruü vikràntaü dundubheþ sutam 4010017c niùkràmann eva pa÷yàmi bilasya pihitaü mukham 4010018a vikro÷amànasya tu me sugrãveti punaþ punaþ 4010018c yadà prativaco nàsti tato 'haü bhç÷aduþkhitaþ 4010019a pàdaprahàrais tu mayà bahu÷as tad vidàritam 4010019c tato 'haü tena niùkramya yathà punar upàgataþ 4010020a tatrànenàsmi saüruddho ràjyaü màrgayatàtmanaþ 4010020c sugrãveõa nç÷aüsena vismçtya bhràtçsauhçdam 4010021a evam uktvà tu màü tatra vastreõaikena vànaraþ 4010021c tadà nirvàsayàm àsa vàlã vigatasàdhvasaþ 4010022a tenàham apaviddha÷ ca hçtadàra÷ ca ràghava 4010022c tadbhayàc ca mahãkçtsnà krànteyaü savanàrõavà 4010023a ç÷yamåkaü girivaraü bhàryàharaõaduþkhitaþ 4010023c praviùño 'smi duràdharùaü vàlinaþ kàraõàntare 4010024a etat te sarvam àkhyàtaü vairànukathanaü mahat 4010024c anàgasà mayà pràptaü vyasanaü pa÷ya ràghava 4010025a vàlinas tu bhayàrtasya sarvalokàbhayaükara 4010025c kartum arhasi me vãra prasàdaü tasya nigrahàt 4010026a evam uktaþ sa tejasvã dharmaj¤o dharmasaühitam 4010026c vacanaü vaktum àrebhe sugrãvaü prahasann iva 4010027a amoghàþ såryasaükà÷à mameme ni÷itàþ ÷aràþ 4010027c tasmin vàlini durvçtte patiùyanti ruùànvitàþ 4010028a yàvat taü na hi pa÷yeyaü tava bhàryàpahàriõam 4010028c tàvat sa jãvet pàpàtmà vàlã càritradåùakaþ 4010029a àtmànumànàt pa÷yàmi magnaü tvàü ÷okasàgare 4010029c tvàm ahaü tàrayiùyàmi kàmaü pràpsyasi puùkalam 4011001a ràmasya vacanaü ÷rutvà harùapauruùavardhanam 4011001c sugrãvaþ påjayàü cakre ràghavaü pra÷a÷aüsa ca 4011002a asaü÷ayaü prajvalitais tãkùõair marmàtigaiþ ÷araiþ 4011002c tvaü daheþ kupito lokàn yugànta iva bhàskaraþ 4011003a vàlinaþ pauruùaü yat tad yac ca vãryaü dhçti÷ ca yà 4011003c tan mamaikamanàþ ÷rutvà vidhatsva yadanantaram 4011004a samudràt pa÷cimàt pårvaü dakùiõàd api cottaram 4011004c kràmaty anudite sårye vàlã vyapagataklamaþ 4011005a agràõy àruhya ÷ailànàü ÷ikharàõi mahànty api 4011005c årdhvam utkùipya tarasà pratigçhõàti vãryavàn 4011006a bahavaþ sàravanta÷ ca vaneùu vividhà drumàþ 4011006c vàlinà tarasà bhagnà balaü prathayatàtmanaþ 4011007a mahiùo dundubhir nàma kailàsa÷ikharaprabhaþ 4011007c balaü nàgasahasrasya dhàrayàm àsa vãryavàn 4011008a vãryotsekena duùñàtmà varadànàc ca mohitaþ 4011008c jagàma sa mahàkàyaþ samudraü saritàü patim 4011009a årmimantam atikramya sàgaraü ratnasaücayam 4011009c mama yuddhaü prayaccheti tam uvàca mahàrõavam 4011010a tataþ samudro dharmàtmà samutthàya mahàbalaþ 4011010c abravãd vacanaü ràjann asuraü kàlacoditam 4011011a samartho nàsmi te dàtuü yuddhaü yuddhavi÷àrada 4011011c ÷råyatàm abhidhàsyàmi yas te yuddhaü pradàsyati 4011012a ÷ailaràjo mahàraõye tapasvi÷araõaü param 4011012c ÷aükara÷va÷uro nàmnà himavàn iti vi÷rutaþ 4011013a guhà prasravaõopeto bahukandaranirjharaþ 4011013c sa samarthas tava prãtim atulàü kartum àhave 4011014a taü bhãtam iti vij¤àya samudram asurottamaþ 4011014c himavadvanam àgacchac chara÷ càpàd iva cyutaþ 4011015a tatas tasya gireþ ÷vetà gajendravipulàþ ÷ilàþ 4011015c cikùepa bahudhà bhåmau dundubhir vinanàda ca 4011016a tataþ ÷vetàmbudàkàraþ saumyaþ prãtikaràkçtiþ 4011016c himavàn abravãd vàkyaü sva eva ÷ikhare sthitaþ 4011017a kleùñum arhasi màü na tvaü dundubhe dharmavatsala 4011017c raõakarmasv aku÷alas tapasvi÷araõaü hy aham 4011018a tasya tadvacanaü ÷rutvà giriràjasya dhãmataþ 4011018c uvàca dundubhir vàkyaü krodhàt saüraktalocanaþ 4011019a yadi yuddhe 'samarthas tvaü madbhayàd và nirudyamaþ 4011019c tam àcakùva pradadyàn me yo 'dya yuddhaü yuyutsataþ 4011020a himavàn abravãd vàkyaü ÷rutvà vàkyavi÷àradaþ 4011020c anuktapårvaü dharmàtmà krodhàt tam asurottamam 4011021a vàlã nàma mahàpràj¤aþ ÷akratulyaparàkramaþ 4011021c adhyàste vànaraþ ÷rãmàn kiùkindhàm atulaprabhàm 4011022a sa samartho mahàpràj¤as tava yuddhavi÷àradaþ 4011022c dvandvayuddhaü mahad dàtuü namucer iva vàsavaþ 4011023a taü ÷ãghram abhigaccha tvaü yadi yuddham ihecchasi 4011023c sa hi durdharùaõo nityaü ÷åraþ samarakarmaõi 4011024a ÷rutvà himavato vàkyaü krodhàviùñaþ sa dundubhiþ 4011024c jagàma tàü purãü tasya kiùkindhàü vàlinas tadà 4011025a dhàrayan màhiùaü råpaü tãkùõa÷çïgo bhayàvahaþ 4011025c pràvçùãva mahàmeghas toyapårõo nabhastale 4011026a tatas tu dvàram àgamya kiùkindhàyà mahàbalaþ 4011026c nanarda kampayan bhåmiü dundubhir dundubhir yathà 4011027a samãpajàn drumàn bha¤jan vasudhàü dàrayan khuraiþ 4011027c viùàõenollekhan darpàt taddvàraü dvirado yathà 4011028a antaþpuragato vàlã ÷rutvà ÷abdam amarùaõaþ 4011028c niùpapàta saha strãbhis tàràbhir iva candramàþ 4011029a mitaü vyaktàkùarapadaü tam uvàca sa dundubhim 4011029c harãõàm ã÷varo vàlã sarveùàü vanacàriõàm 4011030a kimarthaü nagaradvàram idaü ruddhvà vinardasi 4011030c dundubhe vidito me 'si rakùa pràõàn mahàbala 4011031a tasya tadvacanaü ÷rutvà vànarendrasya dhãmataþ 4011031c uvàca dundubhir vàkyaü krodhàt saüraktalocanaþ 4011032a na tvaü strãsaünidhau vãra vacanaü vaktum arhasi 4011032c mama yuddhaü prayaccha tvaü tato j¤àsyàmi te balam 4011033a atha và dhàrayiùyàmi krodham adya ni÷àm imàm 4011033c gçhyatàm udayaþ svairaü kàmabhogeùu vànara 4011034a yo hi mattaü pramattaü và suptaü và rahitaü bhç÷am 4011034c hanyàt sa bhråõahà loke tvadvidhaü madamohitam 4011035a sa prahasyàbravãn mandaü krodhàt tam asurottamam 4011035c visçjya tàþ striyaþ sarvàs tàràprabhçtikàs tadà 4011036a matto 'yam iti mà maüsthà yady abhãto 'si saüyuge 4011036c mado 'yaü saüprahàre 'smin vãrapànaü samarthyatàm 4011037a tam evam uktvà saükruddho màlàm utkùipya kà¤canãm 4011037c pitrà dattàü mahendreõa yuddhàya vyavatiùñhata 4011038a viùàõayor gçhãtvà taü dundubhiü girisaünibham 4011038c vàlã vyàpàtayàü cakre nanarda ca mahàsvanam 4011039a yuddhe pràõahare tasmin niùpiùño dundubhis tadà 4011039c ÷rotràbhyàm atha raktaü tu tasya susràva pàtyataþ 4011039e papàta ca mahàkàyaþ kùitau pa¤catvam àgataþ 4011040a taü tolayitvà bàhubhyàü gatasattvam acetanam 4011040c cikùepa vegavàn vàlã vegenaikena yojanam 4011041a tasya vegapraviddhasya vaktràt kùatajabindavaþ 4011041c prapetur màrutotkùiptà mataïgasyà÷ramaü prati 4011042a tàn dçùñvà patitàüs tatra muniþ ÷oõitavipruùaþ 4011042c utsasarja mahà÷àpaü kùeptàraü vàlinaü prati 4011042e iha tenàpraveùñavyaü praviùñasya badho bhavet 4011043a sa maharùiü samàsàdya yàcate sma kçtà¤jaliþ 4011044a tataþ ÷àpabhayàd bhãta ç÷yamåkaü mahàgirim 4011044c praveùñuü necchati harir draùñuü vàpi nare÷vara 4011045a tasyàprave÷aü j¤àtvàham idaü ràma mahàvanam 4011045c vicaràmi sahàmàtyo viùàdena vivarjitaþ 4011046a eùo 'sthinicayas tasya dundubheþ saüprakà÷ate 4011046c vãryotsekàn nirastasya girikåñanibho mahàn 4011047a ime ca vipulàþ sàlàþ sapta ÷àkhàvalambinaþ 4011047c yatraikaü ghañate vàlã niùpatrayitum ojasà 4011048a etad asyàsamaü vãryaü mayà ràma prakà÷itam 4011048c kathaü taü vàlinaü hantuü samare ÷akùyase nçpa 4011049a yadi bhindyàd bhavàn sàlàn imàüs tv ekeùuõà tataþ 4011049c jànãyàü tvàü mahàbàho samarthaü vàlino vadhe 4011050a tasya tadvacanaü ÷rutvà sugrãvasya mahàtmanaþ 4011050c ràghavo dundubheþ kàyaü pàdàïguùñhena lãlayà 4011050e tolayitvà mahàbàhu÷ cikùepa da÷ayojanam 4011051a kùiptaü dçùñvà tataþ kàyaü sugrãvaþ punar abravãt 4011051c lakùmaõasyàgrato ràmam idaü vacanam arthavat 4011052a àrdraþ samàüsapratyagraþ kùiptaþ kàyaþ purà sakhe 4011052c laghuþ saüprati nirmàüsas tçõabhåta÷ ca ràghava 4011052e nàtra ÷akyaü balaü j¤àtuü tava và tasya vàdhikam 4012001a etac ca vacanaü ÷rutvà sugrãveõa subhàùitam 4012001c pratyayàrthaü mahàtejà ràmo jagràha kàrmukam 4012002a sa gçhãtvà dhanur ghoraü ÷aram ekaü ca mànadaþ 4012002c sàlàn uddi÷ya cikùepa jyàsvanaiþ pårayan di÷aþ 4012003a sa visçùño balavatà bàõaþ svarõapariùkçtaþ 4012003c bhittvà sàlàn giriprasthe sapta bhåmiü vive÷a ha 4012004a praviùñas tu muhårtena rasàü bhittvà mahàjavaþ 4012004c niùpatya ca punas tårõaü svatåõãü pravive÷a ha 4012005a tàn dçùñvà sapta nirbhinnàn sàlàn vànarapuügavaþ 4012005c ràmasya ÷aravegena vismayaü paramaü gataþ 4012006a sa mårdhnà nyapatad bhåmau pralambãkçtabhåùaõaþ 4012006c sugrãvaþ paramaprãto ràghavàya kçtà¤jaliþ 4012007a idaü covàca dharmaj¤aü karmaõà tena harùitaþ 4012007c ràmaü sarvàstraviduùàü ÷reùñhaü ÷åram avasthitam 4012008a sendràn api suràn sarvàüs tvaü bàõaiþ puruùarùabha 4012008c samarthaþ samare hantuü kiü punar vàlinaü prabho 4012009a yena sapta mahàsàlà girir bhåmi÷ ca dàritàþ 4012009c bàõenaikena kàkutstha sthàtà te ko raõàgrataþ 4012010a adya me vigataþ ÷okaþ prãtir adya parà mama 4012010c suhçdaü tvàü samàsàdya mahendravaruõopamam 4012011a tam adyaiva priyàrthaü me vairiõaü bhràtçråpiõam 4012011c vàlinaü jahi kàkutstha mayà baddho 'yam a¤jaliþ 4012012a tato ràmaþ pariùvajya sugrãvaü priyadar÷anam 4012012c pratyuvàca mahàpràj¤o lakùmaõànumataü vacaþ 4012013a asmàd gacchàma kiùkindhàü kùipraü gaccha tvam agrataþ 4012013c gatvà càhvaya sugrãva vàlinaü bhràtçgandhinam 4012014a sarve te tvaritaü gatvà kiùkindhàü vàlinaþ purãm 4012014c vçkùair àtmànam àvçtya vyatiùñhan gahane vane 4012015a sugrãvo vyanadad ghoraü vàlino hvànakàraõàt 4012015c gàóhaü parihito vegàn nàdair bhindann ivàmbaram 4012016a taü ÷rutvà ninadaü bhràtuþ kruddho vàlã mahàbalaþ 4012016c niùpapàta susaürabdho bhàskaro 'statañàd iva 4012017a tataþ sutumulaü yuddhaü vàlisugrãvayor abhåt 4012017c gagane grahayor ghoraü budhàïgàrakayor iva 4012018a talair a÷anikalpai÷ ca vajrakalpai÷ ca muùñibhiþ 4012018c jaghnatuþ samare 'nyonyaü bhràtarau krodhamårchitau 4012019a tato ràmo dhanuùpàõis tàv ubhau samudãkùya tu 4012019c anyonyasadç÷au vãràv ubhau devàv ivà÷vinau 4012020a yan nàvagacchat sugrãvaü vàlinaü vàpi ràghavaþ 4012020c tato na kçtavàn buddhiü moktum antakaraü ÷aram 4012021a etasminn antare bhagnaþ sugrãvas tena vàlinà 4012021c apa÷yan ràghavaü nàtham ç÷yamåkaü pradudruve 4012022a klànto rudhirasiktàïgaþ prahàrair jarjarãkçtaþ 4012022c vàlinàbhidrutaþ krodhàt pravive÷a mahàvanam 4012023a taü praviùñaü vanaü dçùñvà vàlã ÷àpabhayàt tataþ 4012023c mukto hy asi tvam ity uktvà sa nivçtto mahàbalaþ 4012024a ràghavo 'pi saha bhràtrà saha caiva hanåmatà 4012024c tad eva vanam àgacchat sugrãvo yatra vànaraþ 4012025a taü samãkùyàgataü ràmaü sugrãvaþ sahalakùmaõam 4012025c hrãmàn dãnam uvàcedaü vasudhàm avalokayan 4012026a àhvayasveti màm uktvà dar÷ayitvà ca vikramam 4012026c vairiõà ghàtayitvà ca kim idànãü tvayà kçtam 4012027a tàm eva velàü vaktavyaü tvayà ràghava tattvataþ 4012027c vàlinaü na nihanmãti tato nàham ito vraje 4012028a tasya caivaü bruvàõasya sugrãvasya mahàtmanaþ 4012028c karuõaü dãnayà vàcà ràghavaþ punar abravãt 4012029a sugrãva ÷råyatàü tàtaþ krodha÷ ca vyapanãyatàm 4012029c kàraõaü yena bàõo 'yaü na mayà sa visarjitaþ 4012030a alaükàreõa veùeõa pramàõena gatena ca 4012030c tvaü ca sugrãva vàlã ca sadç÷au sthaþ parasparam 4012031a svareõa varcasà caiva prekùitena ca vànara 4012031c vikrameõa ca vàkyai÷ ca vyaktiü vàü nopalakùaye 4012032a tato 'haü råpasàdç÷yàn mohito vànarottama 4012032c notsçjàmi mahàvegaü ÷araü ÷atrunibarhaõam 4012033a etanmuhårte tu mayà pa÷ya vàlinam àhave 4012033c nirastam iùuõaikena veùñamànaü mahãtale 4012034a abhij¤ànaü kuruùva tvam àtmano vànare÷vara 4012034c yena tvàm abhijànãyàü dvandvayuddham upàgatam 4012035a gajapuùpãm imàü phullàm utpàñya ÷ubhalakùaõàm 4012035c kuru lakùmaõa kaõñhe 'sya sugrãvasya mahàtmanaþ 4012036a tato giritañe jàtàm utpàñya kusumàyutàm 4012036c lakùmaõo gajapuùpãü tàü tasya kaõñhe vyasarjayat 4012037a sa tathà ÷u÷ubhe ÷rãmà§l latayà kaõñhasaktayà 4012037c màlayeva balàkànàü sasaüdhya iva toyadaþ 4012038a vibhràjamàno vapuùà ràmavàkyasamàhitaþ 4012038c jagàma saha ràmeõa kiùkindhàü vàlipàlitàm 4013001a ç÷yamåkàt sa dharmàtmà kiùkindhàü lakùmaõàgrajaþ 4013001c jagàma sahasugrãvo vàlivikramapàlitàm 4013002a samudyamya mahac càpaü ràmaþ kà¤canabhåùitam 4013002c ÷aràü÷ càditya saükà÷àn gçhãtvà raõasàdhakàn 4013003a agratas tu yayau tasya ràghavasya mahàtmanaþ 4013003c sugrãvaþ saühatagrãvo lakùmaõa÷ ca mahàbalaþ 4013004a pçùñhato hanumàn vãro nalo nãla÷ ca vànaraþ 4013004c tàra÷ caiva mahàtejà hariyåthapa yåthapàþ 4013005a te vãkùamàõà vçkùàü÷ ca puùpabhàràvalambinaþ 4013005c prasannàmbuvahà÷ caiva saritaþ sàgaraü gamàþ 4013006a kandaràõi ca ÷ailàü÷ ca nirjharàõi guhàs tathà 4013006c ÷ikharàõi ca mukhyàni darã÷ ca priyadar÷anàþ 4013007a vaidåryavimalaiþ parõaiþ padmai÷ càkà÷akuómalaiþ 4013007c ÷obhitàn sajalàn màrge tañàkàü÷ ca vyalokayan 4013008a kàraõóaiþ sàrasair haüsair va¤jålair jalakukkuñaiþ 4013008c cakravàkais tathà cànyaiþ ÷akunaiþ pratinàditàn 4013009a mçdu÷aùpàïkuràhàràn nirbhayàn vanagocaràn 4013009c carataþ sarvato 'pa÷yan sthalãùu hariõàn sthitàn 4013010a tañàkavairiõa÷ càpi ÷ukladantavibhåùitàn 4013010c ghoràn ekacaràn vanyàn dviradàn kålaghàtinaþ 4013011a vane vanacaràü÷ cànyàn khecaràü÷ ca vihaügamàn 4013011c pa÷yantas tvarità jagmuþ sugrãvava÷avartinaþ 4013012a teùàü tu gacchatàü tatra tvaritaü raghunandanaþ 4013012c drumaùaõóaü vanaü dçùñvà ràmaþ sugrãvam abravãt 4013013a eùa megha ivàkà÷e vçkùaùaõóaþ prakà÷ate 4013013c meghasaüghàtavipulaþ paryantakadalãvçtaþ 4013014a kim etaj j¤àtum icchàmi sakhe kautåhalaü mama 4013014c kautåhalàpanayanaü kartum icchàmy ahaü tvayà 4013015a tasya tadvacanaü ÷rutvà ràghavasya mahàtmanaþ 4013015c gacchann evàcacakùe 'tha sugrãvas tan mahad vanam 4013016a etad ràghava vistãrõam à÷ramaü ÷ramanà÷anam 4013016c udyànavanasaüpannaü svàdumålaphalodakam 4013017a atra saptajanà nàma munayaþ saü÷itavratàþ 4013017c saptaivàsann adhaþ÷ãrùà niyataü jala÷àyinaþ 4013018a saptaràtrakçtàhàrà vàyunà vanavàsinaþ 4013018c divaü varùa÷atair yàtàþ saptabhiþ sakalevaràþ 4013019a teùàm evaü prabhàvena drumapràkàrasaüvçtam 4013019c à÷ramaü suduràdharùam api sendraiþ suràsuraiþ 4013020a pakùiõo varjayanty etat tathànye vanacàriõaþ 4013020c vi÷anti mohàd ye 'py atra nivartante na te punaþ 4013021a vibhåùaõaravà÷ càtra ÷råyante sakalàkùaràþ 4013021c tåryagãtasvanà÷ càpi gandho divya÷ ca ràghava 4013022a tretàgnayo 'pi dãpyante dhåmo hy eùa pradç÷yate 4013022c veùñayann iva vçkùàgràn kapotàïgàruõo ghanaþ 4013023a kuru praõàmaü dharmàtmaüs tàn samuddi÷ya ràghavaþ 4013023c lakùmaõena saha bhràtrà prayataþ saüyatà¤jaliþ 4013024a praõamanti hi ye teùàm çùãõàü bhàvitàtmanàm 4013024c na teùàm a÷ubhaü kiü cic charãre ràma dç÷yate 4013025a tato ràmaþ saha bhràtrà lakùmaõena kçtà¤jaliþ 4013025c samuddi÷ya mahàtmànas tàn çùãn abhyavàdayat 4013026a abhivàdya ca dharmàtmà ràmo bhràtà ca lakùmaõaþ 4013026c sugrãvo vànarà÷ caiva jagmuþ saühçùñamànasàþ 4013027a te gatvà dåram adhvànaü tasmàt saptajanà÷ramàt 4013027c dadç÷us tàü duràdharùàü kiùkindhàü vàlipàlitàm 4014001a sarve te tvaritaü gatvà kiùkindhàü vàlipàlitàm 4014001c vçkùair àtmànam àvçtya vyatiùñhan gahane vane 4014002a vicàrya sarvato dçùñiü kànane kànanapriyaþ 4014002c sugrãvo vipulagrãvaþ krodham àhàrayad bhç÷am 4014003a tataþ sa ninadaü ghoraü kçtvà yuddhàya càhvayat 4014003c parivàraiþ parivçto nàdair bhindann ivàmbaram 4014004a atha bàlàrkasadç÷o dçptasiühagatis tadà 4014004c dçùñvà ràmaü kriyàdakùaü sugrãvo vàkyam abravãt 4014005a harivàgurayà vyàptaü taptakà¤canatoraõàm 4014005c pràptàþ sma dhvajayantràóhyàü kiùkindhàü vàlinaþ purãm 4014006a pratij¤à yà tvayà vãra kçtà vàlivadhe purà 4014006c saphalàü tàü kuru kùipraü latàü kàla ivàgataþ 4014007a evam uktas tu dharmàtmà sugrãveõa sa ràghavaþ 4014007c tam athovàca sugrãvaü vacanaü ÷atrusådanaþ 4014008a kçtàbhij¤àna cihnas tvam anayà gajasàhvayà 4014008c viparãta ivàkà÷e såryo nakùatra màlayà 4014009a adya vàlisamutthaü te bhayaü vairaü ca vànara 4014009c ekenàhaü pramokùyàmi bàõamokùeõa saüyuge 4014010a mama dar÷aya sugrãvavairiõaü bhràtçråpiõam 4014010c vàlã vinihato yàvad vane pàüsuùu veùñate 4014011a yadi dçùñipathaü pràpto jãvan sa vinivartate 4014011c tato doùeõa mà gacchet sadyo garhec ca mà bhavàn 4014012a pratyakùaü sapta te sàlà mayà bàõena dàritàþ 4014012c tato vetsi balenàdya bàlinaü nihataü mayà 4014013a ançtaü noktapårvaü me vãra kçcchre 'pi tiùñhatà 4014013c dharmalobhaparãtena na ca vakùye kathaü cana 4014014a saphalàü ca kariùyàmi pratij¤àü jahi saübhramam 4014014c prasåtaü kalamaü kùetre varùeõeva ÷atakratuþ 4014015a tadàhvànanimittaü tvaü vàlino hemamàlinaþ 4014015c sugrãva kuru taü ÷abdaü niùpated yena vànaraþ 4014016a jitakà÷ã jaya÷làghã tvayà càdharùitaþ puràt 4014016c niùpatiùyaty asaügena vàlã sa priyasaüyugaþ 4014017a ripåõàü dharùaõaü ÷årà marùayanti na saüyuge 4014017c jànantas tu svakaü vãryaü strãsamakùaü vi÷eùataþ 4014018a sa tu ràmavacaþ ÷rutvà sugrãvo hemapiïgalaþ 4014018c nanarda kråranàdena vinirbhindann ivàmbaram 4014019a tasya ÷abdena vitrastà gàvo yànti hataprabhàþ 4014019c ràjadoùaparàmçùñàþ kulastriya ivàkulàþ 4014020a dravanti ca mçgàþ ÷ãghraü bhagnà iva raõe hayàþ 4014020c patanti ca khagà bhåmau kùãõapuõyà iva grahàþ 4014021a tataþ sa jãmåtagaõapraõàdo; nàdaü vyamu¤cat tvarayà pratãtaþ 4014021c såryàtmajaþ ÷auryavivçddhatejàþ; saritpatir vànilaca¤calormiþ 4015001a atha tasya ninàdaü taü sugrãvasya mahàtmanaþ 4015001c ÷u÷ràvàntaþpuragato vàlã bhràtur amarùaõaþ 4015002a ÷rutvà tu tasya ninadaü sarvabhåtaprakampanam 4015002c mada÷ caikapade naùñaþ krodha÷ càpatito mahàn 4015003a sa tu roùaparãtàïgo vàlã saüdhyàtapaprabhaþ 4015003c uparakta ivàdityaþ sadyo niùprabhatàü gataþ 4015004a vàlã daüùñrà karàlas tu krodhàd dãptàgnisaünibhaþ 4015004c bhàty utpatitapadmàbhaþ samçõàla iva hradaþ 4015005a ÷abdaü durmarùaõaü ÷rutvà niùpapàta tato hariþ 4015005c vegena caraõanyàsair dàrayann iva medinãm 4015006a taü tu tàrà pariùvajya snehàd dar÷itasauhçdà 4015006c uvàca trastasaübhràntà hitodarkam idaü vacaþ 4015007a sàdhu krodham imaü vãra nadã vegam ivàgatam 4015007c ÷ayanàd utthitaþ kàlyaü tyaja bhuktàm iva srajam 4015008a sahasà tava niùkràmo mama tàvan na rocate 4015008c ÷råyatàm abhidhàsyàmi yannimittaü nivàryase 4015009a pårvam àpatitaþ krodhàt sa tvàm àhvayate yudhi 4015009c niùpatya ca nirastas te hanyamàno di÷o gataþ 4015010a tvayà tasya nirastasya pãóitasya vi÷eùataþ 4015010c ihaitya punar àhvànaü ÷aïkàü janayatãva me 4015011a darpa÷ ca vyavasàya÷ ca yàdç÷as tasya nardataþ 4015011c ninàdasya ca saürambho naitad alpaü hi kàraõam 4015012a nàsahàyam ahaü manye sugrãvaü tam ihàgatam 4015012c avaùñabdhasahàya÷ ca yam à÷rityaiùa garjati 4015013a prakçtyà nipuõa÷ caiva buddhimàü÷ caiva vànaraþ 4015013c aparãkùitavãryeõa sugrãvaþ saha naiùyati 4015014a pårvam eva mayà vãra ÷rutaü kathayato vacaþ 4015014c aïgadasya kumàrasya vakùyàmi tvà hitaü vacaþ 4015015a tava bhràtur hi vikhyàtaþ sahàyo raõakarka÷aþ 4015015c ràmaþ parabalàmardã yugàntàgnir ivotthitaþ 4015016a nivàsavçkùaþ sàdhånàm àpannànàü parà gatiþ 4015016c àrtànàü saü÷raya÷ caiva ya÷asa÷ caikabhàjanam 4015017a j¤ànavij¤ànasaüpanno nide÷o nirataþ pituþ 4015017c dhàtånàm iva ÷ailendro guõànàm àkaro mahàn 4015018a tatkùamaü na virodhas te saha tena mahàtmanà 4015018c durjayenàprameyena ràmeõa raõakarmasu 4015019a ÷åra vakùyàmi te kiü cin na cecchàmy abhyasåyitum 4015019c ÷råyatàü kriyatàü caiva tava vakùyàmi yad dhitam 4015020a yauvaràjyena sugrãvaü tårõaü sàdhv abhiùecaya 4015020c vigrahaü mà kçthà vãra bhràtrà ràjan balãyasà 4015021a ahaü hi te kùamaü manye tava ràmeõa sauhçdam 4015021c sugrãveõa ca saüprãtiü vairam utsçjya dårataþ 4015022a làlanãyo hi te bhràtà yavãyàn eùa vànaraþ 4015022c tatra và sann ihastho và sarvathà bandhur eva te 4015023a yadi te matpriyaü kàryaü yadi càvaiùi màü hitàm 4015023c yàcyamànaþ prayatnena sàdhu vàkyaü kuruùva me 4016001a tàm evaü bruvatãü tàràü tàràdhipanibhànanàm 4016001c vàlã nirbhartsayàm àsa vacanaü cedam abravãt 4016002a garjato 'sya ca saürambhaü bhràtuþ ÷atror vi÷eùataþ 4016002c marùayiùyàmy ahaü kena kàraõena varànane 4016003a adharùitànàü ÷åràõàü samareùv anivartinàm 4016003c dharùaõàmarùaõaü bhãru maraõàd atiricyate 4016004a soóhuü na ca samartho 'haü yuddhakàmasya saüyuge 4016004c sugrãvasya ca saürambhaü hãnagrãvasya garjataþ 4016005a na ca kàryo viùàdas te ràghavaü prati matkçte 4016005c dharmaj¤a÷ ca kçtaj¤a÷ ca kathaü pàpaü kariùyati 4016006a nivartasva saha strãbhiþ kathaü bhåyo 'nugacchasi 4016006c sauhçdaü dar÷itaü tàre mayi bhaktiþ kçtà tvayà 4016007a pratiyotsyàmy ahaü gatvà sugrãvaü jahi saübhramam 4016007c darpaü càsya vineùyàmi na ca pràõair vimokùyate 4016008a ÷àpitàsi mama pràõair nivartasva jayena ca 4016008c ahaü jitvà nivartiùye tam alaü bhràtaraü raõe 4016009a taü tu tàrà pariùvajya vàlinaü priyavàdinã 4016009c cakàra rudatã mandaü dakùiõà sà pradakùiõam 4016010a tataþ svastyayanaü kçtvà mantravad vijayaiùiõã 4016010c antaþpuraü saha strãbhiþ praviùñà ÷okamohità 4016011a praviùñàyàü tu tàràyàü saha strãbhiþ svam àlayam 4016011c nagaràn niryayau kruddho mahàsarpa iva ÷vasan 4016012a sa niþ÷vasya mahàvego vàlã paramaroùaõaþ 4016012c sarvata÷ càrayan dçùñiü ÷atrudar÷anakàïkùayà 4016013a sa dadar÷a tataþ ÷rãmàn sugrãvaü hemapiïgalam 4016013c susaüvãtam avaùñabdhaü dãpyamànam ivànalam 4016014a sa taü dçùñvà mahàvãryaü sugrãvaü paryavasthitam 4016014c gàóhaü paridadhe vàso vàlã paramaroùaõaþ 4016015a sa vàlã gàóhasaüvãto muùñim udyamya vãryavàn 4016015c sugrãvam evàbhimukho yayau yoddhuü kçtakùaõaþ 4016016a ÷liùñamuùñiü samudyamya saürabdhataram àgataþ 4016016c sugrãvo 'pi samuddi÷ya vàlinaü hemamàlinam 4016017a taü vàlã krodhatàmràkùaþ sugrãvaü raõapaõóitam 4016017c àpatantaü mahàvegam idaü vacanam abravãt 4016018a eùa muùñir mayà baddho gàóhaþ sunihitàïguliþ 4016018c mayà vegavimuktas te pràõàn àdàya yàsyati 4016019a evam uktas tu sugrãvaþ kruddho vàlinam abravãt 4016019c tavaiva ca haran pràõàn muùñiþ patatu mårdhani 4016020a tàóitas tena saükruddhaþ samabhikramya vegataþ 4016020c abhavac choõitodgàrã sotpãóa iva parvataþ 4016021a sugrãveõa tu niþsaügaü sàlam utpàñya tejasà 4016021c gàtreùv abhihato vàlã vajreõeva mahàgiriþ 4016022a sa tu vàlã pracaritaþ sàlatàóanavihvalaþ 4016022c gurubhàrasamàkràntà sàgare naur ivàbhavat 4016023a tau bhãmabalavikràntau suparõasamaveginau 4016023c pravçddhau ghoravapuùau candrasåryàv ivàmbare 4016024a vàlinà bhagnadarpas tu sugrãvo mandavikramaþ 4016024c vàlinaü prati sàmarùo dar÷ayàm àsa làghavam 4016025a tato dhanuùi saüdhàya ÷aram à÷ãviùopamam 4016025c ràghaveõa mahàbàõo vàlivakùasi pàtitaþ 4016026a vegenàbhihato vàlã nipapàta mahãtale 4016027a athokùitaþ ÷oõitatoyavisravaiþ ; supuùpità÷oka ivàniloddhataþ 4016027c vicetano vàsavasånur àhave; prabhraü÷itendradhvajavat kùitiü gataþ 4017001a tataþ ÷areõàbhihato ràmeõa raõakarka÷aþ 4017001c papàta sahasà vàlã nikçtta iva pàdapaþ 4017002a sa bhåmau nyastasarvàïgas taptakà¤canabhåùaõaþ 4017002c apatad devaràjasya muktara÷mir iva dhvajaþ 4017003a tasmin nipatite bhåmau haryçùàõàü gaõe÷vare 4017003c naùñacandram iva vyoma na vyaràjata bhåtalam 4017004a bhåmau nipatitasyàpi tasya dehaü mahàtmanaþ 4017004c na ÷rãr jahàti na pràõà na tejo na paràkramaþ 4017005a ÷akradattà varà màlà kà¤canã ratnabhåùità 4017005c dadhàra harimukhyasya pràõàüs tejaþ ÷riyaü ca sà 4017006a sa tayà màlayà vãro haimayà hariyåthapaþ 4017006c saüdhyànugataparyantaþ payodhara ivàbhavat 4017007a tasya màlà ca deha÷ ca marmaghàtã ca yaþ ÷araþ 4017007c tridheva racità lakùmãþ patitasyàpi ÷obhate 4017008a tad astraü tasya vãrasya svargamàrgaprabhàvanam 4017008c ràmabàõàsanakùiptam àvahat paramàü gatim 4017009a taü tathà patitaü saükhye gatàrciùam ivànalam 4017009c yayàtim iva puõyànte devalokàt paricyutam 4017010a àdityam iva kàlena yugànte bhuvi pàtitam 4017010c mahendram iva durdharùaü mahendram iva duþsaham 4017011a mahendraputraü patitaü vàlinaü hemamàlinam 4017011c siühoraskaü mahàbàhuü dãptàsyaü harilocanam 4017011e lakùmaõànugato ràmo dadar÷opasasarpa ca 4017012a sa dçùñvà ràghavaü vàlã lakùmaõaü ca mahàbalam 4017012c abravãt pra÷ritaü vàkyaü paruùaü dharmasaühitam 4017013a paràïmukhavadhaü kçtvà ko nu pràptas tvayà guõaþ 4017013c yad ahaü yuddhasaürabdhas tvatkçte nidhanaü gataþ 4017014a kulãnaþ sattvasaüpannas tejasvã caritavrataþ 4017014c ràmaþ karuõavedã ca prajànàü ca hite rataþ 4017015a sànukro÷o mahotsàhaþ samayaj¤o dçóhavrataþ 4017015c iti te sarvabhåtàni kathayanti ya÷o bhuvi 4017016a tàn guõàn saüpradhàryàham agryaü càbhijanaü tava 4017016c tàrayà pratiùiddhaþ san sugrãveõa samàgataþ 4017017a na màm anyena saürabdhaü pramattaü veddhum arhasi 4017017c iti me buddhir utpannà babhåvàdar÷ane tava 4017018a na tvàü vinihatàtmànaü dharmadhvajam adhàrmikam 4017018c jàne pàpasamàcàraü tçõaiþ kåpam ivàvçtam 4017019a satàü veùadharaü pàpaü pracchannam iva pàvakam 4017019c nàhaü tvàm abhijànàni dharmacchadmàbhisaüvçtam 4017020a viùaye và pure và te yadà nàpakaromy aham 4017020c na ca tvàü pratijàne 'haü kasmàt tvaü haüsy akilbiùam 4017021a phalamålà÷anaü nityaü vànaraü vanagocaram 4017021c màm ihàpratiyudhyantam anyena ca samàgatam 4017022a tvaü naràdhipateþ putraþ pratãtaþ priyadar÷anaþ 4017022c liïgam apy asti te ràjan dç÷yate dharmasaühitam 4017023a kaþ kùatriyakule jàtaþ ÷rutavàn naùñasaü÷ayaþ 4017023c dharmaliïga praticchannaþ kråraü karma samàcaret 4017024a ràma ràjakule jàto dharmavàn iti vi÷rutaþ 4017024c abhavyo bhavyaråpeõa kimarthaü paridhàvasi 4017025a sàma dànaü kùamà dharmaþ satyaü dhçtiparàkramau 4017025c pàrthivànàü guõà ràjan daõóa÷ càpy apakàriùu 4017026a vayaü vanacarà ràma mçgà målaphalà÷anàþ 4017026c eùà prakçtir asmàkaü puruùas tvaü nare÷varaþ 4017027a bhåmir hiraõyaü råpyaü ca nigrahe kàraõàni ca 4017027c tatra kas te vane lobho madãyeùu phaleùu và 4017028a naya÷ ca vinaya÷ cobhau nigrahànugrahàv api 4017028c ràjavçttir asaükãrõà na nçpàþ kàmavçttayaþ 4017029a tvaü tu kàmapradhàna÷ ca kopana÷ cànavasthitaþ 4017029c ràjavçttai÷ ca saükãrõaþ ÷aràsanaparàyaõaþ 4017030a na te 'sty apacitir dharme nàrthe buddhir avasthità 4017030c indriyaiþ kàmavçttaþ san kçùyase manuje÷vara 4017031a hatvà bàõena kàkutstha màm ihànaparàdhinam 4017031c kiü vakùyasi satàü madhye karma kçtvà jugupsitam 4017032a ràjahà brahmahà goghna÷ coraþ pràõivadhe rataþ 4017032c nàstikaþ parivettà ca sarve nirayagàminaþ 4017033a adhàryaü carma me sadbhã romàõy asthi ca varjitam 4017033c abhakùyàõi ca màüsàni tvadvidhair dharmacàribhiþ 4017034a pa¤ca pa¤canakhà bhakùyà brahmakùatreõa ràghava 4017034c ÷alyakaþ ÷vàvidho godhà ÷a÷aþ kårma÷ ca pa¤camaþ 4017035a carma càsthi ca me ràjan na spç÷anti manãùiõaþ 4017035c abhakùyàõi ca màüsàni so 'haü pa¤canakho hataþ 4017036a tvayà nàthena kàkutstha na sanàthà vasuüdharà 4017036c pramadà ÷ãlasaüpannà dhårtena patità yathà 4017037a ÷añho naikçtikaþ kùudro mithyà pra÷ritamànasaþ 4017037c kathaü da÷arathena tvaü jàtaþ pàpo mahàtmanà 4017038a chinnacàritryakakùyeõa satàü dharmàtivartinà 4017038c tyaktadharmàïku÷enàhaü nihato ràmahastinà 4017039a dç÷yamànas tu yudhyethà mayà yudhi nçpàtmaja 4017039c adya vaivasvataü devaü pa÷yes tvaü nihato mayà 4017040a tvayàdç÷yena tu raõe nihato 'haü duràsadaþ 4017040c prasuptaþ pannageneva naraþ pànava÷aü gataþ 4017041a sugrãvapriyakàmena yad ahaü nihatas tvayà 4017041c kaõñhe baddhvà pradadyàü te 'nihataü ràvaõaü raõe 4017042a nyastàü sàgaratoye và pàtàle vàpi maithilãm 4017042c jànayeyaü tavàde÷àc chvetàm a÷vatarãm iva 4017043a yuktaü yat prapnuyàd ràjyaü sugrãvaþ svargate mayi 4017043c ayuktaü yad adharmeõa tvayàhaü nihato raõe 4017044a kàmam evaüvidhaü lokaþ kàlena viniyujyate 4017044c kùamaü ced bhavatà pràptam uttaraü sàdhu cintyatàm 4017045a ity evam uktvà pari÷uùkavaktraþ; ÷aràbhighàtàd vyathito mahàtmà 4017045c samãkùya ràmaü ravisaünikà÷aü; tåùõãü babhåvàmararàjasånuþ 4018001a ity uktaþ pra÷ritaü vàkyaü dharmàrthasahitaü hitam 4018001c paruùaü vàlinà ràmo nihatena vicetasà 4018002a taü niùprabham ivàdityaü muktatoyam ivàmbudam 4018002c uktavàkyaü hari÷reùñham upa÷àntam ivànalam 4018003a dharmàrthaguõasaüpannaü harã÷varam anuttamam 4018003c adhikùiptas tadà ràmaþ pa÷càd vàlinam abravãt 4018004a dharmam arthaü ca kàmaü ca samayaü càpi laukikam 4018004c avij¤àya kathaü bàlyàn màm ihàdya vigarhase 4018005a apçùñvà buddhisaüpannàn vçddhàn àcàryasaümatàn 4018005c saumya vànaracàpalyàt tvaü màü vaktum ihecchasi 4018006a ikùvàkåõàm iyaü bhåmiþ sa÷ailavanakànanà 4018006c mçgapakùimanuùyàõàü nigrahànugrahàv api 4018007a tàü pàlayati dharmàtmà bharataþ satyavàg çjuþ 4018007c dharmakàmàrthatattvaj¤o nigrahànugrahe rataþ 4018008a naya÷ ca vinaya÷ cobhau yasmin satyaü ca susthitam 4018008c vikrama÷ ca yathà dçùñaþ sa ràjà de÷akàlavit 4018009a tasya dharmakçtàde÷à vayam anye ca pàrthivaþ 4018009c caràmo vasudhàü kçtsnàü dharmasaütànam icchavaþ 4018010a tasmin nçpati÷àrdåla bharate dharmavatsale 4018010c pàlayaty akhilàü bhåmiü ka÷ cared dharmanigraham 4018011a te vayaü màrgavibhraùñaü svadharme parame sthitàþ 4018011c bharatàj¤àü puraskçtya nigçhõãmo yathàvidhi 4018012a tvaü tu saükliùñadharmà ca karmaõà ca vigarhitaþ 4018012c kàmatantrapradhàna÷ ca na sthito ràjavartmani 4018013a jyeùñho bhràtà pità caiva ya÷ ca vidyàü prayacchati 4018013c trayas te pitaro j¤eyà dharme ca pathi vartinaþ 4018014a yavãyàn àtmanaþ putraþ ÷iùya÷ càpi guõoditaþ 4018014c putravat te traya÷ cintyà dharma÷ ced atra kàraõam 4018015a såkùmaþ paramadurj¤eyaþ satàü dharmaþ plavaügama 4018015c hçdisthaþ sarvabhåtànàm àtmà veda ÷ubhà÷ubham 4018016a capala÷ capalaiþ sàrdhaü vànarair akçtàtmabhiþ 4018016c jàtyandha iva jàtyandhair mantrayan drakùyase nu kim 4018017a ahaü tu vyaktatàm asya vacanasya bravãmi te 4018017c na hi màü kevalaü roùàt tvaü vigarhitum arhasi 4018018a tad etat kàraõaü pa÷ya yadarthaü tvaü mayà hataþ 4018018c bhràtur vartasi bhàryàyàü tyaktvà dharmaü sanàtanam 4018019a asya tvaü dharamàõasya sugrãvasya mahàtmanaþ 4018019c rumàyàü vartase kàmàt snuùàyàü pàpakarmakçt 4018020a tad vyatãtasya te dharmàt kàmavçttasya vànara 4018020c bhràtçbhàryàbhimar÷e 'smin daõóo 'yaü pratipàditaþ 4018021a na hi dharmaviruddhasya lokavçttàd apeyuùaþ 4018021c daõóàd anyatra pa÷yàmi nigrahaü hariyåthapa 4018022a aurasãü bhaginãü vàpi bhàryàü vàpy anujasya yaþ 4018022c pracareta naraþ kàmàt tasya daõóo vadhaþ smçtaþ 4018023a bharatas tu mahãpàlo vayaü tv àde÷avartinaþ 4018023c tvaü ca dharmàd atikràntaþ kathaü ÷akyam upekùitum 4018024a gurudharmavyatikràntaü pràj¤o dharmeõa pàlayan 4018024c bharataþ kàmavçttànàü nigrahe paryavasthitaþ 4018025a vayaü tu bharatàde÷aü vidhiü kçtvà harã÷vara 4018025c tvadvidhàn bhinnamaryàdàn niyantuü paryavasthitàþ 4018026a sugrãveõa ca me sakhyaü lakùmaõena yathà tathà 4018026c dàraràjyanimittaü ca niþ÷reyasi rataþ sa me 4018027a pratij¤à ca mayà dattà tadà vànarasaünidhau 4018027c pratij¤à ca kathaü ÷akyà madvidhenànavekùitum 4018028a tad ebhiþ kàraõaiþ sarvair mahadbhir dharmasaühitaiþ 4018028c ÷àsanaü tava yad yuktaü tad bhavàn anumanyatàm 4018029a sarvathà dharma ity eva draùñavyas tava nigrahaþ 4018029c vayasyasyopakartavyaü dharmam evànupa÷yatà 4018030a ràjabhir dhçtadaõóàs tu kçtvà pàpàni mànavàþ 4018030c nirmalàþ svargam àyànti santaþ sukçtino yathà 4018031a àryeõa mama màndhàtrà vyasanaü ghoram ãpsitam 4018031c ÷ramaõena kçte pàpe yathà pàpaü kçtaü tvayà 4018032a anyair api kçtaü pàpaü pramattair vasudhàdhipaiþ 4018032c pràya÷cittaü ca kurvanti tena tac chàmyate rajaþ 4018033a tad alaü paritàpena dharmataþ parikalpitaþ 4018033c vadho vànara÷àrdåla na vayaü svava÷e sthitàþ 4018034a vàguràbhi÷ ca pà÷ai÷ ca kåñai÷ ca vividhair naràþ 4018034c praticchannà÷ ca dç÷yà÷ ca gçhõanti subahån mçgàn 4018034e pradhàvitàn và vitrastàn visrabdhàn ativiùñhitàn 4018035a pramattàn apramattàn và narà màüsàrthino bhç÷am 4018035c vidhyanti vimukhàü÷ càpi na ca doùo 'tra vidyate 4018036a yànti ràjarùaya÷ càtra mçgayàü dharmakovidàþ 4018036c tasmàt tvaü nihato yuddhe mayà bàõena vànara 4018036e ayudhyan pratiyudhyan và yasmàc chàkhàmçgo hy asi 4018037a durlabhasya ca dharmasya jãvitasya ÷ubhasya ca 4018037c ràjàno vànara÷reùñha pradàtàro na saü÷ayaþ 4018038a tàn na hiüsyàn na càkro÷en nàkùipen nàpriyaü vadet 4018038c devà mànuùaråpeõa caranty ete mahãtale 4018039a tvaü tu dharmam avij¤àya kevalaü roùam àsthitaþ 4018039c pradåùayasi màü dharme pitçpaitàmahe sthitam 4018040a evam uktas tu ràmeõa vàlã pravyathito bhç÷am 4018040c pratyuvàca tato ràmaü prà¤jalir vànare÷varaþ 4018041a yat tvam àttha nara÷reùñha tad evaü nàtra saü÷ayaþ 4018041c prativaktuü prakçùñe hi nàpakçùñas tu ÷aknuyàt 4018042a yad ayuktaü mayà pårvaü pramàdàd vàkyam apriyam 4018042c tatràpi khalu me doùaü kartuü nàrhasi ràghava 4018043a tvaü hi dçùñàrthatattvaj¤aþ prajànàü ca hite rataþ 4018043c kàryakàraõasiddhau te prasannà buddhir avyayà 4018044a màm apy avagataü dharmàd vyatikràntapuraskçtam 4018044c dharmasaühitayà vàcà dharmaj¤a paripàlaya 4018045a bàùpasaüruddhakaõñhas tu vàlã sàrtaravaþ ÷anaiþ 4018045c uvàca ràmaü saüprekùya païkalagna iva dvipaþ 4018046a na tv àtmànam ahaü ÷oce na tàràü nàpi bàndhavàn 4018046c yathà putraü guõa÷reùñham aïgadaü kanakàïgadam 4018047a sa mamàdar÷anàd dãno bàlyàt prabhçti làlitaþ 4018047c tañàka iva pãtàmbur upa÷oùaü gamiùyati 4018048a sugrãve càïgade caiva vidhatsva matim uttamàm 4018048c tvaü hi ÷àstà ca goptà ca kàryàkàryavidhau sthitaþ 4018049a yà te narapate vçttir bharate lakùmaõe ca yà 4018049c sugrãve càïgade ràjaüs tàü cintayitum arhasi 4018050a maddoùakçtadoùàü tàü yathà tàràü tapasvinãm 4018050c sugrãvo nàvamanyeta tathàvasthàtum arhasi 4018051a tvayà hy anugçhãtena ÷akyaü ràjyam upàsitum 4018051c tvadva÷e vartamànena tava cittànuvartinà 4018052a sa tam à÷vàsayad ràmo vàlinaü vyaktadar÷anam 4018053a na vayaü bhavatà cintyà nàpy àtmà harisattama 4018053c vayaü bhavadvi÷eùeõa dharmataþ kçtani÷cayàþ 4018054a daõóye yaþ pàtayed daõóaü daõóyo ya÷ càpi daõóyate 4018054c kàryakàraõasiddhàrthàv ubhau tau nàvasãdataþ 4018055a tad bhavàn daõóasaüyogàd asmàd vigatakalmaùaþ 4018055c gataþ svàü prakçtiü dharmyàü dharmadçùñtena vartmanà 4018056a sa tasya vàkyaü madhuraü mahàtmanaþ; samàhitaü dharmapathànuvartinaþ 4018056c ni÷amya ràmasya raõàvamardino; vacaþ suyuktaü nijagàda vànaraþ 4018057a ÷aràbhitaptena vicetasà mayà; pradåùitas tvaü yad ajànatà prabho 4018057c idaü mahendropamabhãmavikrama; prasàditas tvaü kùama me mahã÷vara 4019001a sa vànaramahàràjaþ ÷ayànaþ ÷aravikùataþ 4019001c pratyukto hetumadvàkyair nottaraü pratyapadyata 4019002a a÷mabhiþ paribhinnàïgaþ pàdapair àhato bhç÷am 4019002c ràmabàõena càkrànto jãvitànte mumoha saþ 4019003a taü bhàryàbàõamokùeõa ràmadattena saüyuge 4019003c hataü plavaga÷àrdålaü tàrà ÷u÷ràva vàlinam 4019004a sà saputràpriyaü ÷rutvà vadhaü bhartuþ sudàruõam 4019004c niùpapàta bhç÷aü trastà vividhàd girigahvaràt 4019005a ye tv aïgadaparãvàrà vànarà hi mahàbalàþ 4019005c te sakàrmukam àlokya ràmaü trastàþ pradudruvuþ 4019006a sà dadar÷a tatas trastàn harãn àpatato drutam 4019006c yåthàd iva paribhraùñàn mçgàn nihatayåthapàn 4019007a tàn uvàca samàsàdya duþkhitàn duþkhità satã 4019007c ràma vitràsitàn sarvàn anubaddhàn iveùubhiþ 4019008a vànarà ràjasiühasya yasya yåyaü puraþsaràþ 4019008c taü vihàya suvitrastàþ kasmàd dravata durgatàþ 4019009a ràjyahetoþ sa ced bhràtà bhràtà raudreõa pàtitaþ 4019009c ràmeõa prasçtair dåràn màrgaõair dåra pàtibhiþ 4019010a kapipatnyà vacaþ ÷rutvà kapayaþ kàmaråpiõaþ 4019010c pràptakàlam avi÷liùñam åcur vacanam aïganàm 4019011a jãva putre nivartasya putraü rakùasva càndagam 4019011c antako ràma råpeõa hatvà nayati vàlinam 4019012a kùiptàn vçkùàn samàvidhya vipulà÷ ca ÷ilàs tathà 4019012c vàlã vajrasamair bàõair vajreõeva nipàtitaþ 4019013a abhidrutam idaü sarvaü vidrutaü prasçtaü balam 4019013c asmin plavaga÷àrdåle hate ÷akrasamaprabhe 4019014a rakùyatàü nagaraü ÷årair aïgada÷ càbhiùicyatàm 4019014c padasthaü vàlinaþ putraü bhajiùyanti plavaügamàþ 4019015a atha và ruciraü sthànam iha te rucirànane 4019015c àvi÷anti hi durgàõi kùipram adyaiva vànaràþ 4019016a abhàryàþ saha bhàryà÷ ca santy atra vanacàriõaþ 4019016c lubdhebhyo viprayuktebhyaþ svebhyo nas tumulaü bhayam 4019017a alpàntaragatànàü tu ÷rutvà vacanam aïganà 4019017c àtmanaþ pratiråpaü sà babhàùe càruhàsinã 4019018a putreõa mama kiü kàryaü kiü ràjyena kim àtmanà 4019018c kapisiühe mahàbhàge tasmin bhartari na÷yati 4019019a pàdamålaü gamiùyàmi tasyaivàhaü mahàtmanaþ 4019019c yo 'sau ràmaprayuktena ÷areõa vinipàtitaþ 4019020a evam uktvà pradudràva rudatã ÷okakar÷ità 4019020c ÷ira÷ cora÷ ca bàhubhyàü duþkhena samabhighnatã 4019021a àvrajantã dadar÷àtha patiü nipatitaü bhuvi 4019021c hantàraü dànavendràõàü samareùv anivartinàm 4019022a kùeptàraü parvatendràõàü vajràõàm iva vàsavam 4019022c mahàvàtasamàviùñaü mahàmeghaughaniþsvanam 4019023a ÷akratulyaparàkràntaü vçùñvevoparataü ghanam 4019023c nardantaü nardatàü bhãmaü ÷åraü ÷åreõa pàtitam 4019024a ÷àrdålenàmiùasyàrthe mçgaràjaü yathà hatam 4019024c arcitaü sarvalokasya sapatàkaü savedikam 4019025a nàgahetoþ suparõena caityam unmathitaü yathà 4019025c avaùñabhyàvatiùñhantaü dadar÷a dhanur årjitam 4019026a ràmaü ràmànujaü caiva bhartu÷ caivànujaü ÷ubhà 4019026c tàn atãtya samàsàdya bhartàraü nihataü raõe 4019027a samãkùya vyathità bhåmau saübhràntà nipapàta ha 4019027c supteva punar utthàya àryaputreti kro÷atã 4019028a ruroda sà patiü dçùñvà saüditaü mçtyudàmabhiþ 4019028c tàm avekùya tu sugrãvaþ kro÷antãü kurarãm iva 4019029a viùàdam agamat kaùñaü dçùñvà càïgadam àgatam 4020001a ràmacàpavisçùñena ÷areõàntakareõa tam 4020001c dçùñvà vinihataü bhåmau tàrà tàràdhipànanà 4020002a sà samàsàdya bhartàraü paryaùvajata bhàminã 4020002c iùuõàbhihataü dçùñvà vàlinaü ku¤jaropamam 4020003a vànarendraü mahendràbhaü ÷okasaütaptamànasà 4020003c tàrà tarum ivonmålaü paryadevayad àturà 4020004a raõe dàruõavikrànta pravãra plavatàü vara 4020004c kiü dãnàm apurobhàgàm adya tvaü nàbhibhàùase 4020005a uttiùñha hari÷àrdåla bhajasva ÷ayanottamam 4020005c naivaüvidhàþ ÷erate hi bhåmau nçpatisattamàþ 4020006a atãva khalu te kàntà vasudhà vasudhàdhipa 4020006c gatàsur api yàü gàtrair màü vihàya niùevase 4020007a vyaktam anyà tvayà vãra dharmataþ saüpravartatà 4020007c kiùkindheva purã ramyà svargamàrge vinirmità 4020008a yàny asmàbhis tvayà sàrdhaü vaneùu madhugandhiùu 4020008c vihçtàni tvayà kàle teùàm uparamaþ kçtaþ 4020009a nirànandà nirà÷àhaü nimagnà ÷okasàgare 4020009c tvayi pa¤catvam àpanne mahàyåthapayåthape 4020010a hçdayaü susthiraü mahyaü dçùñvà vinihataü bhuvi 4020010c yan na ÷okàbhisaütaptaü sphuñate 'dya sahasradhà 4020011a sugrãvasya tvayà bhàryà hçtà sa ca vivàsitaþ 4020011c yat tat tasya tvayà vyuùñiþ pràpteyaü plavagàdhipa 4020012a niþ÷reyasaparà mohàt tvayà càhaü vigarhità 4020012c yaiùàbruvaü hitaü vàkyaü vànarendrahitaiùiõã 4020013a kàlo niþsaü÷ayo nånaü jãvitàntakaras tava 4020013c balàd yenàvapanno 'si sugrãvasyàva÷o va÷am 4020014a vaidhavyaü ÷okasaütàpaü kçpaõaü kçpaõà satã 4020014c aduþkhopacità pårvaü vartayiùyàmy anàthavat 4020015a làlita÷ càïgado vãraþ sukumàraþ sukhocitaþ 4020015c vatsyate kàm avasthàü me pitçvye krodhamårchite 4020016a kuruùva pitaraü putra sudçùñaü dharmavatsalam 4020016c durlabhaü dar÷anaü tv asya tava vatsa bhaviùyati 4020017a samà÷vàsaya putraü tvaü saüde÷aü saüdi÷asva ca 4020017c mårdhni cainaü samàghràya pravàsaü prasthito hy asi 4020018a ràmeõa hi mahat karma kçtaü tvàm abhinighnatà 4020018c ànçõyaü tu gataü tasya sugrãvasya prati÷rave 4020019a sakàmo bhava sugrãva rumàü tvaü pratipatsyase 4020019c bhuïkùva ràjyam anudvignaþ ÷asto bhràtà ripus tava 4020020a kiü màm evaü vilapatãü preüõà tvaü nàbhibhàùase 4020020c imàþ pa÷ya varà bahvãr bhàryàs te vànare÷vara 4020021a tasyà vilapitaü ÷rutvà vànaryaþ sarvata÷ ca tàþ 4020021c parigçhyàïgadaü dãnaü duþkhàrtàþ paricukru÷uþ 4020022a kim aïgadaü sàïgada vãra bàho; vihàya yàsy adya cirapravàsaü 4020022c na yuktam evaü guõasaünikçùñaü; vihàya putraü priyaputra gantum 4020023a kim apriyaü te priyacàruveùa; kçtaü mayà nàtha sutena và te 4020023c sahàyinãm adya vihàya vãra; yamakùayaü gacchasi durvinãtam 4020024a yady apriyaü kiü cid asaüpradhàrya; kçtaü mayà syàt tava dãrghabàho 4020024c kùamasva me tad dharivaü÷a nàtha; vrajàmi mårdhnà tava vãra pàdau 4020025a tathà tu tàrà karuõaü rudantã; bhartuþ samãpe saha vànarãbhiþ 4020025c vyavasyata pràyam anindyavarõà; upopaveùñuü bhuvi yatra vàlã 4021001a tato nipatitàü tàràü cyutàü tàràm ivàmbaràt 4021001c ÷anair à÷vàsayàm àsa hanåmàn hariyåthapaþ 4021002a guõadoùakçtaü jantuþ svakarmaphalahetukam 4021002c avyagras tad avàpnoti sarvaü pretya ÷ubhà÷ubham 4021003a ÷ocyà ÷ocasi kaü ÷ocyaü dãnaü dãnànukampase 4021003c ka÷ ca kasyànu÷ocyo 'sti dehe 'smin budbudopame 4021004a aïgadas tu kumàro 'yaü draùñavyo jãvaputrayà 4021004c àyatyà ca vidheyàni samarthàny asya cintaya 4021005a jànàsy aniyatàm evaü bhåtànàm àgatiü gatim 4021005c tasmàc chubhaü hi kartavyaü paõóite naihalaukikam 4021006a yasmin harisahasràõi prayutàny arbudàni ca 4021006c vartayanti kçtàü÷àni so 'yaü diùñàntam àgataþ 4021007a yad ayaü nyàyadçùñàrthaþ sàmadànakùamàparaþ 4021007c gato dharmajitàü bhåmiü nainaü ÷ocitum arhasi 4021008a sarve ca hari÷àrdåla putra÷ càyaü tavàïgadaþ 4021008c haryçùkapatiràjyaü ca tvatsanàtham anindite 4021009a tàv imau ÷okasaütaptau ÷anaiþ preraya bhàmini 4021009c tvayà parigçhãto 'yam aïgadaþ ÷àstu medinãm 4021010a saütati÷ ca yathàdçùñà kçtyaü yac càpi sàmpratam 4021010c ràj¤as tat kriyatàü sarvam eùa kàlasya ni÷cayaþ 4021011a saüskàryo hariràjas tu aïgada÷ càbhiùicyatàm 4021011c siühàsanagataü putraü pa÷yantã ÷àntim eùyasi 4021012a sà tasya vacanaü ÷rutvà bhartçvyasanapãóità 4021012c abravãd uttaraü tàrà hanåmantam avasthitam 4021013a aïgada pratiråpàõàü putràõàm ekataþ ÷atam 4021013c hatasyàpy asya vãrasya gàtrasaü÷leùaõaü varam 4021014a na càhaü hariràjasya prabhavàmy aïgadasya và 4021014c pitçvyastasya sugrãvaþ sarvakàryeùv anantaraþ 4021015a na hy eùà buddhir àstheyà hanåmann aïgadaü prati 4021015c pità hi bandhuþ putrasya na màtà harisattama 4021016a na hi mama hariràjasaü÷rayàt; kùamataram asti paratra ceha và 4021016c abhimukhahatavãrasevitaü; ÷ayanam idaü mama sevituü kùamam 4022001a vãkùamàõas tu mandàsuþ sarvato mandam ucchvasan 4022001c àdàv eva tu sugrãvaü dadar÷a tv àtmajàgrataþ 4022002a taü pràptavijayaü vàlã sugrãvaü plavage÷varam 4022002c àbhàùya vyaktayà vàcà sasneham idam abravãt 4022003a sugrãvadoùeõa na màü gantum arhasi kilbiùàt 4022003c kçùyamàõaü bhaviùyeõa buddhimohena màü balàt 4022004a yugapadvihitaü tàta na manye sukham àvayoþ 4022004c sauhàrdaü bhràtçyuktaü hi tad idaü jàtam anyathà 4022005a pratipadya tvam adyaiva ràjyam eùàü vanaukasàm 4022005c màm apy adyaiva gacchantaü viddhi vaivasvatakùayam 4022006a jãvitaü ca hi ràjyaü ca ÷riyaü ca vipulàm imàm 4022006c prajahàmy eùa vai tårõaü mahac càgarhitaü ya÷aþ 4022007a asyàü tv aham avasthàyàü vãra vakùyàmi yad vacaþ 4022007c yady apy asukaraü ràjan kartum eva tad arhasi 4022008a sukhàrhaü sukhasaüvçddhaü bàlam enam abàli÷am 4022008c bàùpapårõamukhaü pa÷ya bhåmau patitam aïgadam 4022009a mama pràõaiþ priyataraü putraü putram ivaurasaü 4022009c mayà hãnam ahãnàrthaü sarvataþ paripàlaya 4022010a tvam apy asya hi dàtà ca paritràtà ca sarvataþ 4022010c bhayeùv abhayada÷ caiva yathàhaü plavage÷vara 4022011a eùa tàràtmajaþ ÷rãmàüs tvayà tulyaparàkramaþ 4022011c rakùasàü tu vadhe teùàm agratas te bhaviùyati 4022012a anuråpàõi karmàõi vikramya balavàn raõe 4022012c kariùyaty eùa tàreyas tarasvã taruõo 'ïgadaþ 4022013a suùeõaduhità ceyam arthasåkùmavini÷caye 4022013c autpàtike ca vividhe sarvataþ pariniùñhità 4022014a yad eùà sàdhv iti bråyàt kàryaü tan muktasaü÷ayam 4022014c na hi tàràmataü kiü cid anyathà parivartate 4022015a ràghavasya ca te kàryaü kartavyam avi÷aïkayà 4022015c syàd adharmo hy akaraõe tvàü ca hiüsyàd vimànitaþ 4022016a imàü ca màlàm àdhatsva divyàü sugrãvakà¤canãm 4022016c udàrà ÷rãþ sthità hy asyàü saüprajahyàn mçte mayi 4022017a ity evam uktaþ sugrãvo vàlinà bhràtçsauhçdàt 4022017c harùaü tyaktvà punar dãno grahagrasta ivoóuràñ 4022018a tad vàlivacanàc chàntaþ kurvan yuktam atandritaþ 4022018c jagràha so 'bhyanuj¤àto màlàü tàü caiva kà¤canãm 4022019a tàü màlàü kà¤canãü dattvà vàlã dçùñvàtmajaü sthitam 4022019c saüsiddhaþ pretya bhàvàya snehàd aïgadam abravãt 4022020a de÷akàlau bhajasvàdya kùamamàõaþ priyàpriye 4022020c sukhaduþkhasahaþ kàle sugrãvava÷ago bhava 4022021a yathà hi tvaü mahàbàho làlitaþ satataü mayà 4022021c na tathà vartamànaü tvàü sugrãvo bahu maüsyate 4022022a màsyàmitrair gataü gaccher mà ÷atrubhir ariüdama 4022022c bhartur arthaparo dàntaþ sugrãvava÷ago bhava 4022023a na càtipraõayaþ kàryaþ kartavyo 'praõaya÷ ca te 4022023c ubhayaü hi mahàdoùaü tasmàd antaradçg bhava 4022024a ity uktvàtha vivçttàkùaþ ÷arasaüpãóito bhç÷am 4022024c vivçtair da÷anair bhãmair babhåvotkràntajãvitaþ 4022025a hate tu vãre plavagàdhipe tadà; plavaügamàs tatra na ÷arma lebhire 4022025c vanecaràþ siühayute mahàvane; yathà hi gàvo nihate gavàü patau 4022026a tatas tu tàrà vyasanàrõava plutà; mçtasyà bhartur vadanaü samãkùya sà 4022026c jagàma bhåmiü parirabhya vàlinaü; mahàdrumaü chinnam ivà÷rità latà 4023001a tataþ samupajighrantã kapiràjasya tanmukham 4023001c patiü lokàc cyutaü tàrà mçtaü vacanam abravãt 4023002a ÷eùe tvaü viùame duþkham akçtvà vacanaü mama 4023002c upalopacite vãra suduþkhe vasudhàtale 4023003a mattaþ priyatarà nånaü vànarendra mahã tava 4023003c ÷eùe hi tàü pariùvajya màü ca na pratibhàùase 4023004a sugrãva eva vikrànto vãra sàhasika priya 4023004c çkùavànaramukhyàs tvàü balinaü paryupàsate 4023005a eùàü vilapitaü kçcchram aïgadasya ca ÷ocataþ 4023005c mama cemàü giraü ÷rutvà kiü tvaü na pratibudhyase 4023006a idaü tac chåra÷ayanaü yatra ÷eùe hato yudhi 4023006c ÷àyità nihatà yatra tvayaiva ripavaþ purà 4023007a vi÷uddhasattvàbhijana priyayuddha mama priya 4023007c màm anàthàü vihàyaikàü gatas tvam asi mànada 4023008a ÷åràya na pradàtavyà kanyà khalu vipa÷cità 4023008c ÷årabhàryàü hatàü pa÷ya sadyo màü vidhavàü kçtàm 4023009a avabhagna÷ ca me màno bhagnà me ÷à÷vatã gatiþ 4023009c agàdhe ca nimagnàsmi vipule ÷okasàgare 4023010a a÷masàramayaü nånam idaü me hçdayaü dçóham 4023010c bhartàraü nihataü dçùñvà yan nàdya ÷atadhà gatam 4023011a suhçc caiva hi bhartà ca prakçtyà ca mama priyaþ 4023011c àhave ca paràkràntaþ ÷åraþ pa¤catvam àgataþ 4023012a patihãnà tu yà nàrã kàmaü bhavatu putriõã 4023012c dhanadhànyaiþ supårõàpi vidhavety ucyate budhaiþ 4023013a svagàtraprabhave vãra ÷eùe rudhiramaõóale 4023013c kçmiràgaparistome tvam evaü ÷ayane yathà 4023014a reõu÷oõitasaüvãtaü gàtraü tava samantataþ 4023014c parirabdhuü na ÷aknomi bhujàbhyàü plavagarùabha 4023015a kçtakçtyo 'dya sugrãvo vaire 'sminn atidàruõe 4023015c yasya ràmavimuktena hçtam ekeùuõà bhayam 4023016a ÷areõa hçdi lagnena gàtrasaüspar÷ane tava 4023016c vàryàmi tvàü nirãkùantã tvayi pa¤catvam àgate 4023017a udbabarha ÷araü nãlas tasya gàtragataü tadà 4023017c girigahvarasaülãnaü dãptam à÷ãviùaü yathà 4023018a tasya niùkçùyamàõasya bàõasya ca babhau dyutiþ 4023018c astamastakasaüruddho ra÷mir dinakaràd iva 4023019a petuþ kùatajadhàràs tu vraõebhyas tasya sarva÷aþ 4023019c tàmragairikasaüpçktà dhàrà iva dharàdharàt 4023020a avakãrõaü vimàrjantã bhartàraü raõareõunà 4023020c asrair nayanajaiþ ÷åraü siùecàstrasamàhatam 4023021a rudhirokùitasarvàïgaü dçùñvà vinihataü patim 4023021c uvàca tàrà piïgàkùaü putram aïgadam aïganà 4023022a avasthàü pa÷cimàü pa÷ya pituþ putra sudàruõàm 4023022c saüprasaktasya vairasya gato 'ntaþ pàpakarmaõà 4023023a bàlasåryodayatanuü prayàntaü yamasàdanam 4023023c abhivàdaya ràjànaü pitaraü putra mànadam 4023024a evam uktaþ samutthàya jagràha caraõau pituþ 4023024c bhujàbhyàü pãnavçtàbhyàm aïgado 'ham iti bruvan 4023025a abhivàdayamànaü tvàm aïgadaü tvaü yathàpurà 4023025c dãrghàyur bhava putreti kimarthaü nàbhibhàùase 4023026a ahaü putrasahàyà tvàm upàse gatacetanam 4023026c siühena nihataü sadyo gauþ savatseva govçùam 4023027a iùñvà saügràmayaj¤ena nànàpraharaõàmbhasà 4023027c asminn avabhçthe snàtaþ kathaü patnyà mayà vinà 4023028a yà dattà devaràjena tava tuùñena saüyuge 4023028c ÷àtakumbhamayãü màlàü tàü te pa÷yàmi neha kim 4023029a ràja÷rãr na jahàti tvàü gatàsum api mànada 4023029c såryasyàvartamànasya ÷ailaràjam iva prabhà 4023030a na me vacaþ pathyam idaü tvayà kçtaü; na càsmi ÷aktà hi nivàraõe tava 4023030c hatà saputràsmi hatena saüyuge; saha tvayà ÷rãr vijahàti màm iha 4024001a gatàsuü vàlinaü dçùñvà ràghavas tadanantaram 4024001c abravãt pra÷ritaü vàkyaü sugrãvaü ÷atrutàpanaþ 4024002a na ÷okaparitàpena ÷reyasà yujyate mçtaþ 4024002c yad atrànantaraü kàryaü tat samàdhàtum arhatha 4024003a lokavçttam anuùñheyaü kçtaü vo bàùpamokùaõam 4024003c na kàlàd uttaraü kiü cit karma ÷akyam upàsitum 4024004a niyataþ kàraõaü loke niyatiþ karmasàdhanam 4024004c niyatiþ sarvabhåtànàü niyogeùv iha kàraõam 4024005a na kartà kasya cit ka÷ cin niyoge càpi ne÷varaþ 4024005c svabhàve vartate lokas tasya kàlaþ paràyaõam 4024006a na kàlaþ kàlam atyeti na kàlaþ parihãyate 4024006c svabhàvaü và samàsàdya na ka÷ cid ativartate 4024007a na kàlasyàsti bandhutvaü na hetur na paràkramaþ 4024007c na mitraj¤àtisaübandhaþ kàraõaü nàtmano va÷aþ 4024008a kiü tu kàla parãõàmo draùñavyaþ sàdhu pa÷yatà 4024008c dharma÷ càrtha÷ ca kàma÷ ca kàlakramasamàhitàþ 4024009a itaþ svàü prakçtiü vàlã gataþ pràptaþ kriyàphalam 4024009c dharmàrthakàmasaüyogaiþ pavitraü plavage÷vara 4024010a svadharmasya ca saüyogàj jitas tena mahàtmanà 4024010c svargaþ parigçhãta÷ ca pràõàn aparirakùatà 4024011a eùà vai niyatiþ ÷reùñhà yàü gato hariyåthapaþ 4024011c tad alaü paritàpena pràptakàlam upàsyatàm 4024012a vacanànte tu ràmasya lakùmaõaþ paravãrahà 4024012c avadat pra÷ritaü vàkyaü sugrãvaü gatacetasaü 4024013a kuru tvam asya sugrãva pretakàryam anantaram 4024013c tàràïgadàbhyàü sahito vàlino dahanaü prati 4024014a samàj¤àpaya kàùñhàni ÷uùkàõi ca bahåni ca 4024014c candanàni ca divyàni vàlisaüskàrakàraõàt 4024015a samà÷vàsaya cainaü tvam aïgadaü dãnacetasaü 4024015c mà bhår bàli÷abuddhis tvaü tvadadhãnam idaü puram 4024016a aïgadas tv ànayen màlyaü vastràõi vividhàni ca 4024016c ghçtaü tailam atho gandhàn yac càtra samanantaram 4024017a tvaü tàra ÷ibikàü ÷ãghram àdàyàgaccha saübhramàt 4024017c tvarà guõavatã yuktà hy asmin kàle vi÷eùataþ 4024018a sajjãbhavantu plavagàþ ÷ibikàvàhanocitàþ 4024018c samarthà balina÷ caiva nirhariùyanti vàlinam 4024019a evam uktvà tu sugrãvaü sumitrànandavardhanaþ 4024019c tasthau bhràtçsamãpastho lakùmaõaþ paravãrahà 4024020a lakùmaõasya vacaþ ÷rutvà tàraþ saübhràntamànasaþ 4024020c pravive÷a guhàü ÷ãghraü ÷ibikàsaktamànasaþ 4024021a àdàya ÷ibikàü tàraþ sa tu paryàpayat punaþ 4024021c vànarair uhyamànàü tàü ÷årair udvahanocitaiþ 4024022a tato vàlinam udyamya sugrãvaþ ÷ibikàü tadà 4024022c àropayata vikro÷ann aïgadena sahaiva tu 4024023a àropya ÷ibikàü caiva vàlinaü gatajãvitam 4024023c alaükàrai÷ ca vividhair màlyair vastrai÷ ca bhåùitam 4024024a àj¤àpayat tadà ràjà sugrãvaþ plavage÷varaþ 4024024c aurdhvadehikam àryasya kriyatàm anuråpataþ 4024025a vi÷ràõayanto ratnàni vividhàni bahåni ca 4024025c agrataþ plavagà yàntu ÷ibikà tadanantaram 4024026a ràj¤àm çddhivi÷eùà hi dç÷yante bhuvi yàdç÷àþ 4024026c tàdç÷aü vàlinaþ kùipraü pràkurvann aurdhvadehikam 4024027a aïgadam aprigçhyà÷u tàraprabhçtayas tathà 4024027c kro÷antaþ prayayuþ sarve vànarà hatabàndhavàþ 4024028a tàràprabhçtayaþ sarvà vànaryo hatayåthapàþ 4024028c anujagmur hi bhartàraü kro÷antyaþ karuõasvanàþ 4024029a tàsàü rudita÷abdena vànarãõàü vanàntare 4024029c vanàni girayaþ sarve vikro÷antãva sarvataþ 4024030a puline girinadyàs tu vivikte jalasaüvçte 4024030c citàü cakruþ subahavo vànarà vanacàriõaþ 4024031a avaropya tataþ skandhàc chibikàü vahanocitàþ 4024031c tasthur ekàntam à÷ritya sarve ÷okasamanvitàþ 4024032a tatas tàrà patiü dçùñvà ÷ibikàtala÷àyinam 4024032c àropyàïke ÷iras tasya vilalàpa suduþkhità 4024033a janaü ca pa÷yasãmaü tvaü kasmàc chokàbhipãóitam 4024033c prahçùñam iva te vaktraü gatàsor api mànada 4024033e astàrkasamavarõaü ca lakùyate jãvato yathà 4024034a eùa tvàü ràmaråpeõa kàlaþ karùati vànara 4024034c yena sma vidhavàþ sarvàþ kçtà ekeùuõà raõe 4024035a imàs tàs tava ràjendravànaryo vallabhàþ sadà 4024035c pàdair vikçùñam adhvànam àgatàþ kiü na budhyase 4024036a taveùñà nanu nàmaità bhàryà÷ candranibhànanàþ 4024036c idànãü nekùase kasmàt sugrãvaü plavage÷varam 4024037a ete hi sacivà ràjaüs tàraprabhçtayas tava 4024037c puravàsijana÷ càyaü parivàryàsate 'nagha 4024038a visarjayainàn pravalàn yathocitam ariüdama 4024038c tataþ krãóàmahe sarvà vaneùu madirotkañàþ 4024039a evaü vilapatãü tàràü pati÷okapariplutàm 4024039c utthàpayanti sma tadà vànaryaþ ÷okakar÷itàþ 4024040a sugrãveõa tataþ sàrdham aïgadaþ pitaraü rudan 4024040c citàm àropayàm àsa ÷okenàbhihatendriyaþ 4024041a tato 'gniü vidhivad dattvà so 'pasavyaü cakàra ha 4024041c pitaraü dãrgham adhvànaü prasthitaü vyàkulendriyaþ 4024042a saüskçtya vàlinaü te tu vidhipårvaü plavaügamàþ 4024042c àjagmur udakaü kartuü nadãü ÷ãtajalàü ÷ubhàm 4024043a tatas te sahitàs tatra aïgadaü sthàpya càgrataþ 4024043c sugrãvatàràsahitàþ siùicur vàline jalam 4024044a sugrãveõaiva dãnena dãno bhåtvà mahàbalaþ 4024044c samàna÷okaþ kàkutsthaþ pretakàryàõy akàrayat 4025001a tataþ ÷okàbhisaütaptaü sugrãvaü klinnavàsanam 4025001c ÷àkhàmçgamahàmàtràþ parivàryopatasthire 4025002a abhigamya mahàbàhuü ràmam akliùñakàriõam 4025002c sthitàþ prà¤jalayaþ sarve pitàmaham ivarùayaþ 4025003a tataþ kà¤cana÷ailàbhas taruõàrkanibhànanaþ 4025003c abravãt prà¤jalir vàkyaü hanumàn màrutàtmajaþ 4025004a bhavatprasàdàt sugrãvaþ pitçpaitàmahaü mahat 4025004c vànaràõàü suduùpràpaü pràpto ràjyam idaü prabho 4025005a bhavatà samanuj¤àtaþ pravi÷ya nagaraü ÷ubham 4025005c saüvidhàsyati kàryàõi sarvàõi sasuhçjjanaþ 4025006a snàto 'yaü vividhair gandhair auùadhai÷ ca yathàvidhi 4025006c arcayiùyati ratnai÷ ca màlyai÷ ca tvàü vi÷eùataþ 4025007a imàü giriguhàü ramyàm abhigantum ito 'rhasi 4025007c kuruùva svàmi saübandhaü vànaràn saüpraharùayan 4025008a evam ukto hanumatà ràghavaþ paravãrahà 4025008c pratyuvàca hanåmantaü buddhimàn vàkyakovidaþ 4025009a caturda÷asamàþ saumya gràmaü và yadi và puram 4025009c na pravekùyàmi hanuman pitur nirde÷apàlakaþ 4025010a susamçddhàü guhàü divyàü sugrãvo vànararùabhaþ 4025010c praviùño vidhivad vãraþ kùipraü ràjye 'bhiùicyatàm 4025011a evam uktvà hanåmantaü ràmaþ sugrãvam abravãt 4025011c imam apy aïgadaü vãra yauvaràjye 'bhiùecaya 4025012a pårvo 'yaü vàrùiko màsaþ ÷ràvaõaþ salilàgamaþ 4025012c pravçttàþ saumya catvàro màsà vàrùikasaüj¤itàþ 4025013a nàyam udyogasamayaþ pravi÷a tvaü purãü ÷ubhàm 4025013c asmin vatsyàmy ahaü saumya parvate sahalakùmaõaþ 4025014a iyaü giriguhà ramyà vi÷àlà yuktamàrutà 4025014c prabhåtasalilà saumya prabhåtakamalotpalà 4025015a kàrtike samanupràpte tvaü ràvaõavadhe yata 4025015c eùa naþ samayaþ saumya pravi÷a tvaü svam àlayam 4025015e abhiùi¤casva ràjye ca suhçdaþ saüpraharùaya 4025016a iti ràmàbhyanuj¤àtaþ sugrãvo vànararùabhaþ 4025016c pravive÷a purãü ramyàü kiùkindhàü vàlipàlitàm 4025017a taü vànarasahasràõi praviùñaü vànare÷varam 4025017c abhivàdya prahçùñàni sarvataþ paryavàrayan 4025018a tataþ prakçtayaþ sarvà dçùñvà harigaõe÷varam 4025018c praõamya mårdhnà patità vasudhàyàü samàhitàþ 4025019a sugrãvaþ prakçtãþ sarvàþ saübhàùyotthàpya vãryavàn 4025019c bhràtur antaþpuraü saumyaü pravive÷a mahàbalaþ 4025020a pravi÷ya tv abhiniùkràntaü sugrãvaü vànararùabham 4025020c abhyaùi¤canta suhçdaþ sahasràkùam ivàmaràþ 4025021a tasya pàõóuram àjahru÷ chatraü hemapariùkçtam 4025021c ÷ukle ca bàlavyajane hemadaõóe ya÷askare 4025022a tathà sarvàõi ratnàni sarvabãjauùadhàni ca 4025022c sakùãràõàü ca vçkùàõàü prarohàn kusumàni ca 4025023a ÷uklàni caiva vastràõi ÷vetaü caivànulepanam 4025023c sugandhãni ca màlyàni sthalajàny ambujàni ca 4025024a candanàni ca divyàni gandhàü÷ ca vividhàn bahån 4025024c akùataü jàtaråpaü ca priyaïgumadhusarpiùã 4025025a dadhicarma ca vaiyàghraü vàràhã càpy upànahau 4025025c samàlambhanam àdàya rocanàü samanaþ÷ilàm 4025025e àjagmus tatra mudità varàþ kanyàs tu ùoóa÷a 4025026a tatas te vànara÷reùñhaü yathàkàlaü yathàvidhi 4025026c ratnair vastrai÷ ca bhakùyai÷ ca toùayitvà dvijarùabhàn 4025027a tataþ ku÷aparistãrõaü samiddhaü jàtavedasaü 4025027c mantrapåtena haviùà hutvà mantravido janàþ 4025028a tato hemapratiùñhàne varàstaraõasaüvçte 4025028c pràsàda÷ikhare ramye citramàlyopa÷obhite 4025029a pràïmukhaü vividhiar mantraiþ sthàpayitvà varàsane 4025029c nadãnadebhyaþ saühçtya tãrthebhya÷ ca samantataþ 4025030a àhçtya ca samudrebhyaþ sarvebhyo vànararùabhàþ 4025030c apaþ kanakakumbheùu nidhàya vimalàþ ÷ubhàþ 4025031a ÷ubhair vçùabha÷çïgai÷ ca kala÷ai÷ càpi kà¤canaiþ 4025031c ÷àstradçùñena vidhinà maharùivihitena ca 4025032a gajo gavàkùo gavayaþ ÷arabho gandhamàdanaþ 4025032c mainda÷ ca dvivida÷ caiva hanåmठjàmbavàn nalaþ 4025033a abhyaùi¤canta sugrãvaü prasannena sugandhinà 4025033c salilena sahasràkùaü vasavo vàsavaü yathà 4025034a abhiùikte tu sugrãve sarve vànarapuügavàþ 4025034c pracukru÷ur mahàtmàno hçùñàs tatra sahasra÷aþ 4025035a ràmasya tu vacaþ kurvan sugrãvo haripuügavaþ 4025035c aïgadaü saüpariùvajya yauvaràjye 'bhiùecayat 4025036a aïgade càbhiùikte tu sànukro÷àþ plavaügamàþ 4025036c sàdhu sàdhv iti sugrãvaü mahàtmàno 'bhyapåjayan 4025037a hçùñapuùñajanàkãrõà patàkàdhvaja÷obhità 4025037c babhåva nagarã ramyà kùikindhà girigahvare 4025038a nivedya ràmàya tadà mahàtmane; mahàbhiùekaü kapivàhinãpatiþ 4025038c rumàü ca bhàryàü pratilabhya vãryavàn; avàpa ràjyaü trida÷àdhipo yathà 4026001a abhiùikte tu sugrãve praviùñe vànare guhàm 4026001c àjagàma saha bhràtrà ràmaþ prasravaõaü girim 4026002a ÷àrdålamçgasaüghuùñaü siühair bhãmaravair vçtam 4026002c nànàgulmalatàgåóhaü bahupàdapasaükulam 4026003a çkùavànaragopucchair màrjàrai÷ ca niùevitam 4026003c megharà÷inibhaü ÷ailaü nityaü ÷ucijalà÷rayam 4026004a tasya ÷ailasya ÷ikhare mahatãm àyatàü guhàm 4026004c pratyagçhõata vàsàrthaü ràmaþ saumitriõà saha 4026005a avasat tatra dharmàtmà ràghavaþ sahalakùmaõaþ 4026005c bahudç÷yadarãku¤je tasmin prasravaõe girau 4026006a susukhe 'pi bahudravye tasmin hi dharaõãdhare 4026006c vasatas tasya ràmasya ratir alpàpi nàbhavat 4026006e hçtàü hi bhàryàü smarataþ pràõebhyo 'pi garãyasãm 4026007a udayàbhyuditaü dçùñvà ÷a÷àïkaü ca vi÷eùataþ 4026007c àvive÷a na taü nidrà ni÷àsu ÷ayanaü gatam 4026008a tat samutthena ÷okena bàùpopahatacetasaü 4026008c taü ÷ocamànaü kàkutsthaü nityaü ÷okaparàyaõam 4026008e tulyaduþkho 'bravãd bhràtà lakùmaõo 'nunayan vacaþ 4026009a alaü vãra vyathàü gatvà na tvaü ÷ocitum arhasi 4026009c ÷ocato hy avasãdanti sarvàrthà viditaü hi te 4026010a bhavàn kriyàparo loke bhavàn devaparàyaõaþ 4026010c àstiko dharma÷ãla÷ ca vyavasàyã ca ràghava 4026011a na hy avyavasitaþ ÷atruü ràkùasaü taü vi÷eùataþ 4026011c samarthas tvaü raõe hantuü vikramair jihmakàriõam 4026012a samunmålaya ÷okaü tvaü vyavasàyaü sthiraü kuru 4026012c tataþ saparivàraü taü nirmålaü kuru ràkùasaü 4026013a pçthivãm api kàkutstha sasàgaravanàcalàm 4026013c parivartayituü ÷aktaþ kim aïga puna ràvaõam 4026014a ahaü tu khalu te vãryaü prasuptaü pratibodhaye 4026014c dãptair àhutibhiþ kàle bhasmac channam ivànalam 4026015a lakùmaõasya tu tad vàkyaü pratipåjya hitaü ÷ubham 4026015c ràghavaþ suhçdaü snigdham idaü vacanam abravãt 4026016a vàcyaü yad anuraktena snigdhena ca hitena ca 4026016c satyavikrama yuktena tad uktaü lakùmaõa tvayà 4026017a eùa ÷okaþ parityaktaþ sarvakàryàvasàdakaþ 4026017c vikrameùv apratihataü tejaþ protsàhayàmy aham 4026018a ÷aratkàlaü pratãkùe 'ham iyaü pràvçó upasthità 4026018c tataþ saràùñraü sagaõaü ràkùasaü taü nihanmy aham 4026019a tasya tadvacanaü ÷rutvà hçùño ràmasya lakùmaõaþ 4026019c punar evàbravãd vàkyaü saumitrir mitranandanaþ 4026020a etat te sadç÷aü vàkyam uktaü ÷atrunibarhaõa 4026020c idànãm asi kàkutstha prakçtiü svàm upàgataþ 4026021a vij¤àya hy àtmano vãryaü tathyaü bhavitum arhasi 4026021c etat sadç÷am uktaü te ÷rutasyàbhijanasya ca 4026022a tasmàt puruùa÷àrdåla cintaya¤ ÷atrunigraham 4026022c varùàràtram anupràptam atikràmaya ràghava 4026023a niyamya kopaü pratipàlyatàü ÷arat; kùamasva màsàü÷ caturo mayà saha 4026023c vasàcale 'smin mçgaràjasevite; saüvardhaya¤ ÷atruvadhe samudyataþ 4027001a sa tadà vàlinaü hatvà sugrãvam abhiùicya ca 4027001c vasan màlyavataþ pçùñe ràmo lakùmaõam abravãt 4027002a ayaü sa kàlaþ saüpràptaþ samayo 'dya jalàgamaþ 4027002c saüpa÷ya tvaü nabho meghaiþ saüvçtaü girisaünibhaiþ 4027003a nava màsa dhçtaü garbhaü bhàskàrasya gabhastibhiþ 4027003c pãtvà rasaü samudràõàü dyauþ prasåte rasàyanam 4027004a ÷akyam ambaram àruhya meghasopànapaïktibhiþ 4027004c kuñajàrjunamàlàbhir alaükartuü divàkaram 4027005a saüdhyàràgotthitais tàmrair anteùv adhikapàõóuraiþ 4027005c snigdhair abhrapañacchadair baddhavraõam ivàmbaram 4027006a mandamàrutaniþ÷vàsaü saüdhyàcandanara¤jitam 4027006c àpàõóujaladaü bhàti kàmàturam ivàmbaram 4027007a eùà dharmaparikliùñà navavàripariplutà 4027007c sãteva ÷okasaütaptà mahã bàùpaü vimu¤cati 4027008a meghodaravinirmuktàþ kahlàrasukha÷ãtalàþ 4027008c ÷akyam a¤jalibhiþ pàtuü vàtàþ ketakigandhinaþ 4027009a eùa phullàrjunaþ ÷ailaþ ketakair adhivàsitaþ 4027009c sugrãva iva ÷àntàrir dhàràbhir abhiùicyate 4027010a meghakçùõàjinadharà dhàràyaj¤opavãtinaþ 4027010c màrutàpåritaguhàþ pràdhãtà iva parvatàþ 4027011a ka÷àbhir iva haimãbhir vidyudbhir iva tàóitam 4027011c antaþstanitanirghoùaü savedanam ivàmbaram 4027012a nãlameghà÷rità vidyut sphurantã pratibhàti me 4027012c sphurantã ràvaõasyàïke vaidehãva tapasvinã 4027013a imàs tà manmathavatàü hitàþ pratihatà di÷aþ 4027013c anuliptà iva ghanair naùñagrahani÷àkaràþ 4027014a kva cid bàùpàbhisaüruddhàn varùàgamasamutsukàn 4027014c kuñajàn pa÷ya saumitre puùñitàn girisànuùu 4027014e mama ÷okàbhibhåtasya kàmasaüdãpanàn sthitàn 4027015a rajaþ pra÷àntaü sahimo 'dya vàyur; nidàghadoùaprasaràþ pra÷àntàþ 4027015c sthità hi yàtrà vasudhàdhipànàü; pravàsino yànti naràþ svade÷àn 4027016a saüprasthità mànasavàsalubdhàþ; priyànvitàþ saüprati cakravàkaþ 4027016c abhãkùõavarùodakavikùateùu; yànàni màrgeùu na saüpatanti 4027017a kva cit prakà÷aü kva cid aprakà÷aü; nabhaþ prakãrõàmbudharaü vibhàti 4027017c kva cit kva cit parvatasaüniruddhaü; råpaü yathà ÷àntamahàrõavasya 4027018a vyàmi÷ritaü sarjakadambapuùpair; navaü jalaü parvatadhàtutàmram 4027018c mayårakekàbhir anuprayàtaü; ÷ailàpagàþ ÷ãghrataraü vahanti 4027019a rasàkulaü ùañpadasaünikà÷aü; prabhujyate jambuphalaü prakàmam 4027019c anekavarõaü pavanàvadhåtaü; bhåmau pataty àmraphalaü vipakvam 4027020a vidyutpatàkàþ sabalàka màlàþ; ÷ailendrakåñàkçtisaünikà÷àþ 4027020c garjanti meghàþ samudãrõanàdà; mattagajendrà iva saüyugasthaþ 4027021a meghàbhikàmã parisaüpatantã; saümodità bhàti balàkapaïktiþ 4027021c vàtàvadhåtà varapauõóarãkã; lambeva màlà racitàmbarasya 4027022a nidrà ÷anaiþ ke÷avam abhyupaiti; drutaü nadã sàgaram abhyupaiti 4027022c hçùñà balàkà ghanam abhyupaiti; kàntà sakàmà priyam abhyupaiti 4027023a jàtà vanàntàþ ÷ikhisuprançttà; jàtàþ kadambàþ sakadamba÷àkhàþ 4027023c jàtà vçùà goùu samànakàmà; jàtà mahã sasyavanàbhiràmà 4027024a vahanti varùanti nadanti bhànti; dhyàyanti nçtyanti samà÷vasanti 4027024c nadyo ghanà mattagajà vanàntàþ; priyàvinãhàþ ÷ikhinaþ plavaügàþ 4027025a praharùitàþ ketakapuùpagandham; àghràya hçùñà vananirjhareùu 4027025c prapàta ÷abdàkulità gajendràþ; sàrdhaü mayåraiþ samadà nadanti 4027026a dhàrànipàtair abhihanyamànàþ; kadamba÷àkhàsu vilambamànàþ 4027026c kùaõàrjitaü puùparasàvagàóhaü; ÷anair madaü ùañcaraõàs tyajanti 4027027a aïgàracårõotkarasaünikà÷aiþ; phalaiþ suparyàpta rasaiþ samçddhaiþ 4027027c jambådrumàõàü pravibhànti ÷àkhà; nilãyamànà iva ùañpadaughaiþ 4027028a taóitpatàkàbhir alaükçtànàm; udãrõagambhãramahàravàõàm 4027028c vibhànti råpàõi balàhakànàü; raõodyatànàm iva vàraõànàm 4027029a màrgànugaþ ÷ailavanànusàrã; saüprasthito megharavaü ni÷amya 4027029c yuddhàbhikàmaþ pratinàga÷aïkã; matto gajendraþ pratisaünivçttaþ 4027030a muktàsakà÷aü salilaü patad vai; sunirmalaü patrapuñeùu lagnam 4027030c hçùñà vivarõacchadanà vihaügàþ; surendradattaü tçùitàþ pibanti 4027031a nãleùu nãlà navavàripårõà; megheùu meghàþ pravibhànti saktàþ 4027031c davàgnidagdheùu davàgnidagdhàþ; ÷aileùu ÷ailà iva baddhamålàþ 4027032a mattà gajendrà mudità gavendrà; vaneùu vi÷ràntatarà mçgendràþ 4027032c ramyà nagendrà nibhçtà nagendràþ; prakrãóito vàridharaiþ surendraþ 4027033a vçttà yàtrà narendràõàü senà pratinivartate 4027033c vairàõi caiva màrgà÷ ca salilena samãkçtàþ 4027034a màsi prauùñhapade brahma bràhmaõànàü vivakùatàm 4027034c ayam adhyàyasamayaþ sàmagànàm upasthitaþ 4027035a nivçttakarmàyatano nånaü saücitasaücayaþ 4027035c àùàóhãm abhyupagato bharataþ koùakàdhipaþ 4027036a nånam àpåryamàõàyàþ sarayvà vadhate rayaþ 4027036c màü samãkùya samàyàntam ayodhyàyà iva svanaþ 4027037a imàþ sphãtaguõà varùàþ sugrãvaþ sukham a÷nute 4027037c vijitàriþ sadàra÷ ca ràjye mahati ca sthitaþ 4027038a ahaü tu hçtadàra÷ ca ràjyàc ca mahata÷ cyutaþ 4027038c nadãkålam iva klinnam avasãdàmi lakùmaõa 4027039a ÷oka÷ ca mama vistãrõo varùà÷ ca bhç÷adurgamàþ 4027039c ràvaõa÷ ca mahठ÷atrur apàraü pratibhàti me 4027040a ayàtràü caiva dçùñvemàü màrgàü÷ ca bhç÷adurgamàn 4027040c praõate caiva sugrãve na mayà kiü cid ãritam 4027041a api càtiparikliùñaü ciràd dàraiþ samàgatam 4027041c àtmakàryagarãyastvàd vaktuü necchàmi vànaram 4027042a svayam eva hi vi÷ramya j¤àtvà kàlam upàgatam 4027042c upakàraü ca sugrãvo vetsyate nàtra saü÷ayaþ 4027043a tasmàt kàlapratãkùo 'haü sthito 'smi ÷ubhalakùaõa 4027043c sugrãvasya nadãnàü ca prasàdam anupàlayan 4027044a upakàreõa vãro hi pratikàreõa yujyate 4027044c akçtaj¤o 'pratikçto hanti sattvavatàü manaþ 4027045a athaivam uktaþ praõidhàya lakùmaõaþ; kçtà¤jalis tat pratipåjya bhàùitam 4027045c uvàca ràmaü svabhiràma dar÷anaü; pradar÷ayan dar÷anam àtmanaþ ÷ubham 4027046a yathoktam etat tava sarvam ãpsitaü; narendra kartà naciràd dharã÷varaþ 4027046c ÷aratpratãkùaþ kùamatàm imaü bhavà¤; jalaprapàtaü ripunigrahe dhçtaþ 4028001a samãkùya vimalaü vyoma gatavidyudbalàhakam 4028001c sàrasàravasaüghuùñaü ramyajyotsnànulepanam 4028002a samçddhàrthaü ca sugrãvaü mandadharmàrthasaügraham 4028002c atyartham asatàü màrgam ekàntagatamànasaü 4028003a nivçttakàryaü siddhàrthaü pramadàbhirataü sadà 4028003c pràptavantam abhipretàn sarvàn eva manorathàn 4028004a svàü ca pàtnãm abhipretàü tàràü càpi samãpsitàm 4028004c viharantam ahoràtraü kçtàrthaü vigatajvalam 4028005a krãóantam iva deve÷aü nandane 'psarasàü gaõaiþ 4028005c mantriùu nyastakàryaü ca mantriõàm anavekùakam 4028006a utsannaràjyasaüde÷aü kàmavçttam avasthitam 4028006c ni÷citàrtho 'rthatattvaj¤aþ kàladharmavi÷eùavit 4028007a prasàdya vàkyair madhurair hetumadbhir manoramaiþ 4028007c vàkyavid vàkyatattvaj¤aü harã÷aü màrutàtmajaþ 4028008a hitaü tathyaü ca pathyaü ca sàmadharmàrthanãtimat 4028008c praõayaprãtisaüyuktaü vi÷vàsakçtani÷cayam 4028008e harã÷varam upàgamya hanumàn vàkyam abravãt 4028009a ràjyaü pràptaü ya÷a÷ caiva kaulã ÷rãr abhivarthità 4028009c mitràõàü saügrahaþ ÷eùas tad bhavàn kartum arhati 4028010a yo hi mitreùu kàlaj¤aþ satataü sàdhu vartate 4028010c tasya ràjyaü ca kãrti÷ ca pratàpa÷ càbhivardhate 4028011a yasya ko÷a÷ ca daõóa÷ ca mitràõy àtmà ca bhåmipa 4028011c samavetàni sarvàõi sa ràjyaü mahad a÷nute 4028012a tad bhavàn vçttasaüpannaþ sthitaþ pathi niratyaye 4028012c mitràrtham abhinãtàrthaü yathàvat kartum arhati 4028013a yas tu kàlavyatãteùu mitrakàryeùu vartate 4028013c sa kçtvà mahato 'py arthàn na mitràrthena yujyate 4028014a kriyatàü ràghavasyaitad vaidehyàþ parimàrgaõam 4028014c tad idaü vãra kàryaü te kàlàtãtam ariüdama 4028015a na ca kàlam atãtaü te nivedayati kàlavit 4028015c tvaramàõo 'pi san pràj¤as tava ràjan va÷ànugaþ 4028016a kulasya ketuþ sphãtasya dãrghabandhu÷ ca ràghavaþ 4028016c aprameyaprabhàva÷ ca svayaü càpratimo guõaiþ 4028017a tasya tvaü kuru vai kàryaü pårvaü tena kçtaü tava 4028017c harã÷vara hari÷reùñhàn àj¤àpayitum arhasi 4028018a na hi tàvad bhavet kàlo vyatãta÷ codanàd çte 4028018c coditasya hi kàryasya bhavet kàlavyatikramaþ 4028019a akartur api kàryasya bhavàn kartà harã÷vara 4028019c kiü punaþ pratikartus te ràjyena ca dhanena ca 4028020a ÷aktimàn asi vikrànto vànararùka gaõe÷vara 4028020c kartuü dà÷aratheþ prãtim àj¤àyàü kiü nu sajjase 4028021a kàmaü khalu ÷arair ÷aktaþ suràsuramahoragàn 4028021c va÷e dà÷arathiþ kartuü tvatpratij¤àü tu kàïkùate 4028022a pràõatyàgàvi÷aïkena kçtaü tena tava priyam 4028022c tasya màrgàma vaidehãü pçthivyàm api càmbare 4028023a na devà na ca gandharvà nàsurà na marudgaõàþ 4028023c na ca yakùà bhayaü tasya kuryuþ kim uta ràkùasàþ 4028024a tad evaü ÷aktiyuktasya pårvaü priyakçtas tathà 4028024c ràmasyàrhasi piïge÷a kartuü sarvàtmanà priyam 4028025a nàdhastàd avanau nàpsu gatir nopari càmbare 4028025c kasya cit sajjate 'smàkaü kapã÷vara tavàj¤ayà 4028026a tad àj¤àpaya kaþ kiü te kçte vasatu kutra cit 4028026c harayo hy apradhçùyàs te santi koñyagrato 'nagha 4028027a tasya tadvacanaü ÷rutvà kàle sàdhuniveditam 4028027c sugrãvaþ sattvasaüpanna÷ cakàra matim uttamàm 4028028a sa saüdide÷àbhimataü nãlaü nityakçtodyamam 4028028c dikùu sarvàsu sarveùàü sainyànàm upasaügrahe 4028029a yathà senà samagrà me yåthapàlà÷ ca sarva÷aþ 4028029c samàgacchanty asaügena senàgràõi tathà kuru 4028030a ye tv antapàlàþ plavagàþ ÷ãghragà vyavasàyinaþ 4028030c samànayantu te sainyaü tvaritàþ ÷àsanàn mama 4028030e svayaü cànantaraü sainyaü bhavàn evànupa÷yatu 4028031a tripa¤caràtràd årdhvaü yaþ pràpnuyàn neha vànaraþ 4028031c tasya pràõàntiko daõóo nàtra kàryà vicàraõà 4028032a harãü÷ ca vçddhàn upayàtu sàïgado; bhavàn mamàj¤àm adhikçtya ni÷citàm 4028032c iti vyavasthàü haripuügave÷varo; vidhàya ve÷ma pravive÷a vãryavàn 4029001a guhàü praviùñe sugrãve vimukte gagane ghanaiþ 4029001c varùaràtroùito ràmaþ kàma÷okàbhipãóitaþ 4029002a pàõóuraü gaganaü dçùñvà vimalaü candramaõóalam 4029002c ÷àradãü rajanãü caiva dçùñvà jyotsnànulepanàm 4029003a kàmavçttaü ca sugrãvaü naùñàü ca janakàtmajàm 4029003c buddhvà kàlam atãtaü ca mumoha paramàturaþ 4029004a sa tu saüj¤àm upàgamya muhårtàn matimàn punaþ 4029004c manaþsthàm api vaidehãü cintayàm àsa ràghavaþ 4029005a àsãnaþ parvatasyàgre hemadhàtuvibhåùite 4029005c ÷àradaü gaganaü dçùñva jagàma manasà priyàm 4029006a dçùñvà ca vimalaü vyoma gatavidyudbalàhakam 4029006c sàrasàravasaüghuùñaü vilalàpàrtayà girà 4029007a sàrasàravasaünàdaiþ sàrasàravanàdinã 4029007c yà÷rame ramate bàlà sàdya me ramate katham 4029008a puùpitàü÷ càsanàn dçùñvà kà¤canàn iva nirmalàn 4029008c kathaü sa ramate bàlà pa÷yantã màm apa÷yatã 4029009a yà purà kalahaüsànàü svareõa kalabhàùiõã 4029009c budhyate càrusarvàïgã sàdya me budhyate katham 4029010a niþsvanaü cakravàkànàü ni÷amya sahacàriõàm 4029010c puõóarãkavi÷àlàkùã katham eùà bhaviùyati 4029011a saràüsi sarito vàpãþ kànanàni vanàni ca 4029011c tàü vinà mçga÷àvàkùãü caran nàdya sukhaü labhe 4029012a api tàü madviyogàc ca saukumàryàc ca bhàminãm 4029012c na dåraü pãóayet kàmaþ ÷aradguõanirantaraþ 4029013a evamàdi nara÷reùñho vilalàpa nçpàtmajaþ 4029013c vihaüga iva sàraïgaþ salilaü trida÷e÷varàt 4029014a tata÷ ca¤cårya ramyeùu phalàrthã girisànuùu 4029014c dadar÷a paryupàvçtto lakùmãvà§l lakùmaõo 'grajam 4029015a taü cintayà duþsahayà parãtaü; visaüj¤am ekaü vijane manasvã 4029015c bhràtur viùàdàt paritàpadãnaþ; samãkùya saumitrir uvàca ràmam 4029016a kim àrya kàmasya va÷aügatena; kim àtmapauruùyaparàbhavena 4029016c ayaü sadà saühçiyate samàdhiþ; kim atra yogena nivartitena 4029017a kriyàbhiyogaü manasaþ prasàdaü; samàdhiyogànugataü ca kàlam 4029017c sahàyasàmarthyam adãnasattva; svakarmahetuü ca kuruùva hetum 4029018a na jànakã mànavavaü÷anàtha; tvayà sanàthà sulabhà pareõa 4029018c na càgnicåóàü jvalitàm upetya; na dahyate vãravaràrha ka÷ cit 4029019a salakùmaõaü lakùmaõam apradhçùyaü; svabhàvajaü vàkyam uvàca ràmaþ 4029019c hitaü ca pathyaü ca nayaprasaktaü; sasàmadharmàrthasamàhitaü ca 4029020a niþsaü÷ayaü kàryam avekùitavyaü; kriyàvi÷eùo hy anuvartitavyaþ 4029020c nanu pravçttasya duràsadasya; kumàrakàryasya phalaü na cintyam 4029021a atha padmapalà÷àkùãü maithilãm anucintayan 4029021c uvàca lakùmaõaü ràmo mukhena pari÷uùyatà 4029022a tarpayitvà sahasràkùaþ salilena vasuüdharàm 4029022c nirvartayitvà sasyàni kçtakarmà vyavasthitaþ 4029023a snigdhagambhãranirghoùàþ ÷ailadrumapurogamàþ 4029023c visçjya salilaü meghàþ pari÷ràntà nçpàtmaja 4029024a nãlotpaladala÷yàmaþ ÷yàmãkçtvà di÷o da÷a 4029024c vimadà iva màtaïgàþ ÷àntavegàþ payodharàþ 4029025a jalagarbhà mahàvegàþ kuñajàrjunagandhinaþ 4029025c caritvà viratàþ saumya vçùñivàtàþ samudyatàþ 4029026a ghanànàü vàraõànàü ca mayåràõàü ca lakùmaõa 4029026c nàdaþ prasravaõànàü ca pra÷àntaþ sahasànagha 4029027a abhivçùñà mahàmeghair nirmalà÷ citrasànavaþ 4029027c anuliptà ivàbhànti giraya÷ candrara÷mibhiþ 4029028a dar÷ayanti ÷arannadyaþ pulinàni ÷anaiþ ÷anaiþ 4029028c navasaügamasavrãóà jaghanànãva yoùitaþ 4029029a prasannasalilàþ saumya kurarãbhir vinàditàþ 4029029c cakravàkagaõàkãrõà vibhànti salilà÷ayàþ 4029030a anyonyabaddhavairàõàü jigãùåõàü nçpàtmaja 4029030c udyogasamayaþ saumya pàrthivànàm upasthitaþ 4029031a iyaü sà prathamà yàtrà pàrthivànàü nçpàtmaja 4029031c na ca pa÷yàmi sugrãvam udyogaü và tathàvidham 4029032a catvàro vàrùikà màsà gatà varùa÷atopamàþ 4029032c mama ÷okàbhitaptasya saumya sãtàm apa÷yataþ 4029033a priyàvihãne duþkhàrte hçtaràjye vivàsite 4029033c kçpàü na kurute ràjà sugrãvo mayi lakùmaõa 4029034a anàtho hçtaràjyo 'yaü ràvaõena ca dharùitaþ 4029034c dãno dåragçhaþ kàmã màü caiva ÷araõaü gataþ 4029035a ity etaiþ kàraõaiþ saumya sugrãvasya duràtmanaþ 4029035c ahaü vànararàjasya paribhåtaþ paraütapa 4029036a sa kàlaü parisaükhyàya sãtàyàþ parimàrgaõe 4029036c kçtàrthaþ samayaü kçtvà durmatir nàvabudhyate 4029037a tvaü pravi÷ya ca kiùkindhàü bråhi vànarapuügavam 4029037c mårkhaü gràmya sukhe saktaü sugrãvaü vacanàn mama 4029038a arthinàm upapannànàü pårvaü càpy upakàriõàm 4029038c à÷àü saü÷rutya yo hanti sa loke puruùàdhamaþ 4029039a ÷ubhaü và yadi và pàpaü yo hi vàkyam udãritam 4029039c satyena parigçhõàti sa vãraþ puruùottamaþ 4029040a kçtàrthà hy akçtàrthànàü mitràõàü na bhavanti ye 4029040c tàn mçtàn api kravyàdaþ kçtaghnàn nopabhu¤jate 4029041a nånaü kà¤canapçùñhasya vikçùñasya mayà raõe 4029041c draùñum icchanti càpasya råpaü vidyudgaõopamam 4029042a ghoraü jyàtalanirghoùaü kruddhasya mama saüyuge 4029042c nirghoùam iva vajrasya punaþ saü÷rotum icchati 4029043a kàmam evaü gate 'py asya parij¤àte paràkrame 4029043c tvatsahàyasya me vãra na cintà syàn nçpàtmaja 4029044a yadartham ayam àrambhaþ kçtaþ parapuraüjaya 4029044c samayaü nàbhijànàti kçtàrthaþ plavage÷varaþ 4029045a varùàsamayakàlaü tu pratij¤àya harã÷varaþ 4029045c vyatãtàü÷ caturo màsàn viharan nàvabudhyate 4029046a sàmàtyapariùat krãóan pànam evopasevate 4029046c ÷okadãneùu nàsmàsu sugrãvaþ kurute dayàm 4029047a ucyatàü gaccha sugrãvas tvayà vatsa mahàbala 4029047c mama roùasya yadråpaü bråyà÷ cainam idaü vacaþ 4029048a na ca saükucitaþ panthà yena vàlã hato gataþ 4029048c samaye tiùñha sugrãvamà vàlipatham anvagàþ 4029049a eka eva raõe vàlã ÷areõa nihato mayà 4029049c tvàü tu satyàd atikràntaü haniùyàmi sabàndhavam 4029050a tad evaü vihite kàrye yad dhitaü puruùarùabha 4029050c tat tad bråhi nara÷reùñha tvara kàlavyatikramaþ 4029051a kuruùva satyaü mayi vànare÷vara; prati÷rutaü dharmam avekùya ÷à÷vatam 4029051c mà vàlinaü pretya gato yamakùayaü; tvam adya pa÷yer mama coditaiþ ÷araiþ 4029052a sa pårvajaü tãvravivçddhakopaü; làlapyamànaü prasamãkùya dãnam 4029052c cakàra tãvràü matim ugratejà; harã÷varamànavavaü÷anàthaþ 4030001a sa kàminaü dãnam adãnasattvaþ; ÷okàbhipannaü samudãrõakopam 4030001c narendrasånur naradevaputraü; ràmànujaþ pårvajam ity uvàca 4030002a na vànaraþ sthàsyati sàdhuvçtte; na maüsyate kàryaphalànuùaïgàn 4030002c na bhakùyate vànararàjyalakùmãü; tathà hi nàbhikramate 'sya buddhiþ 4030003a matikùayàd gràmyasukheùu saktas; tava prasàdàpratikàrabuddhiþ 4030003c hato 'grajaü pa÷yatu vàlinaü sa; na ràjyam evaü viguõasya deyam 4030004a na dhàraye kopam udãrõavegaü; nihanmi sugrãvam asatyam adya 4030004c haripravãraiþ saha vàliputro; narendrapatnyà vicayaü karotu 4030005a tam àttabàõàsanam utpatantaü; niveditàrthaü raõacaõóakopam 4030005c uvaca ràmaþ paravãrahantà; svavekùitaü sànunayaü ca vàkyam 4030006a na hi vai tvadvidho loke pàpam evaü samàcaret 4030006c pàpam àryeõa yo hanti sa vãraþ puruùottamaþ 4030007a nedam adya tvayà gràhyaü sàdhuvçttena lakùmaõa 4030007c tàü prãtim anuvartasva pårvavçttaü ca saügatam 4030008a sàmopahitayà vàcà råkùàõi parivarjayan 4030008c vaktum arhasi sugrãvaü vyatãtaü kàlaparyaye 4030009a so' grajenànu÷iùñàrtho yathàvat puruùarùabhaþ 4030009c pravive÷a purãü vãro lakùmaõaþ paravãrahà 4030010a tataþ ÷ubhamatiþ pràj¤o bhràtuþ priyahite rataþ 4030010c lakùmaõaþ pratisaürabdho jagàma bhavanaü kapeþ 4030011a ÷akrabàõàsanaprakhyaü dhanuþ kàlàntakopamaþ 4030011c pragçhya giri÷çïgàbhaü mandaraþ sànumàn iva 4030012a yathoktakàrã vacanam uttaraü caiva sottaram 4030012c bçhaspatisamo buddhyà mattvà ràmànujas tadà 4030013a kàmakrodhasamutthena bhràtuþ kopàgninà vçtaþ 4030013c prabha¤jana ivàprãtaþ prayayau lakùmaõas tadà 4030014a sàlatàlà÷vakarõàü÷ ca tarasà pàtayan bahån 4030014c paryasyan girikåñàni drumàn anyàü÷ ca vegataþ 4030015a ÷ilà÷ ca ÷akalãkurvan padbhyàü gaja ivà÷ugaþ 4030015c dåram ekapadaü tyaktvà yayau kàryava÷àd drutam 4030016a tàm apa÷yad balàkãrõàü hariràjamahàpurãm 4030016c durgàm ikùvàku÷àrdålaþ kiùkindhàü girisaükañe 4030017a roùàt prasphuramàõauùñhaþ sugrãvaü prati kalùmaõaþ 4030017c dadar÷a vànaràn bhãmàn kiùkindhàyà bahi÷caràn 4030018a ÷aila÷çïgàõi ÷ata÷aþ pravçddhàü÷ ca mahãruhàn 4030018c jagçhuþ ku¤jaraprakhyà vànaràþ parvatàntare 4030019a tàn gçhãtapraharaõàn harãn dçùñvà tu lakùmaõaþ 4030019c babhåva dviguõaü kruddho bahvindhana ivànalaþ 4030020a taü te bhayaparãtàïgàþ kruddhaü dçùñvà plavaügamàþ 4030020c kàlamçtyuyugàntàbhaü ÷ata÷o vidrutà di÷aþ 4030021a tataþ sugrãvabhavanaü pravi÷ya haripuügavàþ 4030021c krodham àgamanaü caiva lakùmaõasya nyavedayan 4030022a tàrayà sahitaþ kàmã saktaþ kapivçùo rahaþ 4030022c na teùàü kapivãràõàü ÷u÷ràva vacanaü tadà 4030023a tataþ sacivasaüdiùñà harayo romaharùaõàþ 4030023c giriku¤jarameghàbhà nagaryà niryayus tadà 4030024a nakhadaüùñràyudhà ghoràþ sarve vikçtadar÷anàþ 4030024c sarve ÷àrdåladarpà÷ ca sarve ca vikçtànanàþ 4030025a da÷anàgabalàþ ke cit ke cid da÷aguõottaràþ 4030025c ke cin nàgasahasrasya babhåvus tulyavikramàþ 4030026a kçtsnàü hi kapibhir vyàptàü drumahastair mahàbalaiþ 4030026c apa÷yal lakùmaõaþ kruddhaþ kiùkindhàü tàü duràsadam 4030027a tatas te harayaþ sarve pràkàraparikhàntaràt 4030027c niùkramyodagrasattvàs tu tasthur àviùkçtaü tadà 4030028a sugrãvasya pramàdaü ca pårvajaü càrtam àtmavàn 4030028c buddhvà kopava÷aü vãraþ punar eva jagàma saþ 4030029a sa dãrghoùõamahocchvàsaþ kopasaüraktalocanaþ 4030029c babhåva nara÷àrdålasadhåma iva pàvakaþ 4030030a bàõa÷alyasphurajjihvaþ sàyakàsanabhogavàn 4030030c svatejoviùasaüghàtaþ pa¤càsya iva pannagaþ 4030031a taü dãptam iva kàlàgniü nàgendram iva kopitam 4030031c samàsàdyàïgadas tràsàd viùàdam agamad bhç÷am 4030032a so 'ïgadaü roùatàmràkùaþ saüdide÷a mahàya÷àþ 4030032c sugrãvaþ kathyatàü vatsa mamàgamanam ity uta 4030033a eùa ràmànujaþ pràptas tvatsakà÷am ariüdamaþ 4030033c bhràtur vyasanasaütapto dvàri tiùñhati lakùmaõaþ 4030034a lakùmaõasya vacaþ ÷rutvà ÷okàviùño 'ïgado 'bravãt 4030034c pituþ samãpam àgamya saumitrir ayam àgataþ 4030035a te mahaughanibhaü dçùñvà vajrà÷anisamasvanam 4030035c siühanàdaü samaü cakrur lakùmaõasya samãpataþ 4030036a tena ÷abdena mahatà pratyabudhyata vànaraþ 4030036c madavihvalatàmràkùo vyàkulasragvibhåùaõaþ 4030037a athàïgadavacaþ ÷rutvà tenaiva ca samàgatau 4030037c mantriõo vànarendrasya saümatodàradar÷inau 4030038a plakùa÷ caiva prabhàva÷ ca mantriõàv arthadharmayoþ 4030038c vaktum uccàvacaü pràptaü lakùmaõaü tau ÷a÷aüsatuþ 4030039a prasàdayitvà sugrãvaü vacanaiþ sàmani÷citaiþ 4030039c àsãnaü paryupàsãnau yathà ÷akraü marutpatim 4030040a satyasaüdhau mahàbhàgau bhràtarau ràmalakùmaõau 4030040c vayasya bhàvaü saüpràptau ràjyàrhau ràjyadàyinau 4030041a tayor eko dhanuùpàõir dvàri tiùñhati lakùmaõaþ 4030041c yasya bhãtàþ pravepante nàdàn mu¤canti vànaràþ 4030042a sa eùa ràghavabhràtà lakùmaõo vàkyasàrathiþ 4030042c vyavasàya rathaþ pràptas tasya ràmasya ÷àsanàt 4030043a tasya mårdhnà praõamya tvaü saputraþ saha bandhubhiþ 4030043c ràjaüs tiùñha svasamaye bhava satyaprati÷ravaþ 4031001a aïgadasya vacaþ ÷rutvà sugrãvaþ sacivaiþ saha 4031001c lakùmaõaü kupitaü ÷rutvà mumocàsanam àtmavàn 4031002a sacivàn abravãd vàkyaü ni÷citya gurulàghavam 4031002c mantraj¤àn mantraku÷alo mantreùu pariniùñhitaþ 4031003a na me durvyàhçtaü kiü cin nàpi me duranuùñhitam 4031003c lakùmaõo ràghavabhràtà kruddhaþ kim iti cintaye 4031004a asuhçdbhir mamàmitrair nityam antaradar÷ibhiþ 4031004c mama doùàn asaübhåtठ÷ràvito ràghavànujaþ 4031005a atra tàvad yathàbuddhi sarvair eva yathàvidhi 4031005c bhavadbhir ni÷cayas tasya vij¤eyo nipuõaü ÷anaiþ 4031006a na khalv asti mama tràso lakùmaõàn nàpi ràghavàt 4031006c mitraü tv asthàna kupitaü janayaty eva saübhramam 4031007a sarvathà sukaraü mitraü duùkaraü paripàlanam 4031007c anityatvàt tu cittànàü prãtir alpe 'pi bhidyate 4031008a atonimittaü trasto 'haü ràmeõa tu mahàtmanà 4031008c yan mamopakçtaü ÷akyaü pratikartuü na tan mayà 4031009a sugrãveõaivam uktas tu hanumàn haripuügavaþ 4031009c uvàca svena tarkeõa madhye vànaramantriõàm 4031010a sarvathà naitad à÷caryaü yat tvaü harigaõe÷vara 4031010c na vismarasi susnigdham upakàrakçtaü ÷ubham 4031011a ràghaveõa tu ÷åreõa bhayam utsçjya dårataþ 4031011c tvatpriyàrthaü hato vàlã ÷akratulyaparàkramaþ 4031012a sarvathà praõayàt kruddho ràghavo nàtra saü÷ayaþ 4031012c bhràtaraü sa prahitavà§l lakùmaõaü lakùmivardhanam 4031013a tvaü pramatto na jànãùe kàlaü kalavidàü vara 4031013c phullasaptacchada÷yàmà pravçttà tu ÷arac chivà 4031014a nirmala grahanakùatrà dyauþ pranaùñabalàhakà 4031014c prasannà÷ ca di÷aþ sarvàþ sarita÷ ca saràüsi ca 4031015a pràptam udyogakàlaü tu nàvaiùi haripuügava 4031015c tvaü pramatta iti vyaktaü lakùmaõo 'yam ihàgataþ 4031016a àrtasya hçtadàrasya paruùaü puruùàntaràt 4031016c vacanaü marùaõãyaü te ràghavasya mahàtmanaþ 4031017a kçtàparàdhasya hi te nànyat pa÷yàmy ahaü kùamam 4031017c antareõà¤jaliü baddhvà lakùmaõasya prasàdanàt 4031018a niyuktair mantribhir vàcyo ava÷yaü pàrthivo hitam 4031018c ata eva bhayaü tyaktvà bravãmy avadhçtaü vacaþ 4031019a abhikruddhaþ samartho hi càpam udyamya ràghavaþ 4031019c sadevàsuragandharvaü va÷e sthàpayituü jagat 4031020a na sa kùamaþ kopayituü yaþ prasàdya punar bhavet 4031020c pårvopakàraü smaratà kçtaj¤ena vi÷eùataþ 4031021a tasya mårdhnà praõamya tvaü saputraþ sasuhçjjanaþ 4031021c ràjaüs tiùñha svasamaye bhartur bhàryeva tadva÷e 4031022a na ràmaràmànuja÷àsanaü tvayà; kapãndrayuktaü manasàpy apohitum 4031022c mano hi te j¤àsyati mànuùaü balaü; saràghavasyàsya surendravarcasaþ 4032001a atha pratisamàdiùño lakùmaõaþ paravãrahà 4032001c pravive÷a guhàü ghoràü kiùkindhàü ràma÷àsanàt 4032002a dvàrasthà harayas tatra mahàkàyà mahàbalàþ 4032002c babhåvur lakùmaõaü dçùñvà sarve prà¤jalayaþ sthitàþ 4032003a niþ÷vasantaü tu taü dçùñvà kruddhaü da÷arathàtmajam 4032003c babhåvur harayas trastà na cainaü paryavàrayan 4032004a sa taü ratnamayãü ÷rãmàn divyàü puùpitakànanàm 4032004c ramyàü ratnasamàkãrõàü dadar÷a mahatãü guhàm 4032005a harmyapràsàdasaübàdhàü nànàpaõyopa÷obhitàm 4032005c sarvakàmaphalair vçkùaiþ puùpitair upa÷obhitàm 4032006a devagandharvaputrai÷ ca vànaraiþ kàmaråpibhiþ 4032006c divya màlyàmbaradhàraiþ ÷obhitàü priyadar÷anaiþ 4032007a candanàgarupadmànàü gandhaiþ surabhigandhinàm 4032007c maireyàõàü madhånàü ca saümoditamahàpathàm 4032008a vindhyamerugiriprasthaiþ pràsàdair naikabhåmibhiþ 4032008c dadar÷a girinadya÷ ca vimalàs tatra ràghavaþ 4032009a aïgadasya gçhaü ramyaü maindasya dvividasya ca 4032009c gavayasya gavàkùasya gajasya ÷arabhasya ca 4032010a vidyunmàle÷ ca saüpàteþ såryàkùasya hanåmataþ 4032010c vãrabàhoþ subàho÷ ca nalasya ca mahàtmanaþ 4032011a kumudasya suùeõasya tàrajàmbavatos tathà 4032011c dadhivaktrasya nãlasya supàñalasunetrayoþ 4032012a eteùàü kapimukhyànàü ràjamàrge mahàtmanàm 4032012c dadar÷a gçhamukhyàni mahàsàràõi lakùmaõaþ 4032013a pàõóuràbhraprakà÷àni divyamàlyayutàni ca 4032013c prabhåtadhanadhànyàni strãratnaiþ ÷obhitàni ca 4032014a pàõóureõa tu ÷ailena parikùiptaü duràsadam 4032014c vànarendragçhaü ramyaü mahendrasadanopamam 4032015a ÷ulkaiþ pràsàda÷ikharaiþ kailàsa÷ikharopamaiþ 4032015c sarvakàmaphalair vçkùaiþ puùñitair upa÷obhitam 4032016a mahendradattaiþ ÷rãmadbhir nãlajãmåtasaünibhaiþ 4032016c divyapuùpaphalair vçkùaiþ ÷ãtacchàyair manoramaiþ 4032017a haribhiþ saüvçtadvàraü balibhiþ ÷astrapàõibhiþ 4032017c divyamàlyàvçtaü ÷ubhraü taptakà¤canatoraõam 4032018a sugrãvasya gçhaü ramyaü pravive÷a mahàbalaþ 4032018c avàryamàõaþ saumitrir mahàbhram iva bhàskaraþ 4032019a sa sapta kakùyà dharmàtmà yànàsanasamàvçtàþ 4032019c pravi÷ya sumahad guptaü dadar÷àntaþpuraü mahat 4032020a haimaràjataparyaïkair bahubhi÷ ca varàsanaiþ 4032020c mahàrhàstaraõopetais tatra tatropa÷obhitam 4032021a pravi÷ann eva satataü ÷u÷ràva madhurasvaram 4032021c tantrãgãtasamàkãrõaü samagãtapadàkùaram 4032022a bahvã÷ ca vividhàkàrà råpayauvanagarvitàþ 4032022c striyaþ sugrãvabhavane dadar÷a sa mahàbalaþ 4032023a dçùñvàbhijanasaüpannà÷ citramàlyakçtasrajaþ 4032023c varamàlyakçtavyagrà bhåùaõottamabhåùitàþ 4032024a nàtçptàn nàti ca vyagràn nànudàttaparicchadàn 4032024c sugrãvànucaràü÷ càpi lakùayàm àsa lakùmaõaþ 4032025a tataþ sugrãvam àsãnaü kà¤cane paramàsane 4032025c mahàrhàstaraõopete dadar÷àdityasaünibham 4032026a divyàbharaõacitràïgaü divyaråpaü ya÷asvinam 4032026c divyamàlyàmbaradharaü mahendram iva durjayam 4032026e divyàbharaõamàlyàbhiþ pramadàbhiþ samàvçtam 4032027a rumàü tu vãraþ parirabhya gàóhaü; varàsanastho varahemavarõaþ 4032027c dadar÷a saumitrim adãnasattvaü; vi÷àlanetraþ suvi÷àlanetram 4033001a tam apratihataü kruddhaü praviùñaü puruùarùabham 4033001c sugrãvo lakùmaõaü dçùñvà babhåva vyathitendriyaþ 4033002a kruddhaü niþ÷vasamànaü taü pradãptam iva tejasà 4033002c bhràtur vyasanasaütaptaü dçùñvà da÷arathàtmajam 4033003a utpapàta hari÷reùñho hitvà sauvarõam àsanam 4033003c mahàn mahendrasya yathà svalaükçta iva dhvajaþ 4033004a utpatantam anåtpetå rumàprabhçtayaþ striyaþ 4033004c sugrãvaü gagane pårõaü candraü tàràgaõà iva 4033005a saüraktanayanaþ ÷rãmàn vicacàla kçtà¤jaliþ 4033005c babhåvàvasthitas tatra kalpavçkùo mahàn iva 4033006a rumà dvitãyaü sugrãvaü nàrãmadhyagataü sthitam 4033006c abravãl lakùmaõaþ kruddhaþ satàraü ÷a÷inaü yathà 4033007a sattvàbhijanasaüpannaþ sànukro÷o jitendriyaþ 4033007c kçtaj¤aþ satyavàdã ca ràjà loke mahãyate 4033008a yas tu ràjà sthito 'dharme mitràõàm upakàriõàm 4033008c mithyàpratij¤àü kurute ko nç÷aüsataras tataþ 4033009a ÷atam a÷vànçte hanti sahasraü tu gavànçte 4033009c àtmànaü svajanaü hanti puruùaþ puruùànçte 4033010a pårvaü kçtàrtho mitràõàü na tat pratikaroti yaþ 4033010c kçtaghnaþ sarvabhåtànàü sa vadhyaþ plavage÷vara 4033011a gãto 'yaü brahmaõà ÷lokaþ sarvalokanamaskçtaþ 4033011c dçùñvà kçtaghnaü kruddhena taü nibodha plavaügama 4033012a brahmaghne ca suràpe ca core bhagnavrate tathà 4033012c niùkçtir vihità sadbhiþ kçtaghne nàsti niùkçtiþ 4033013a anàryas tvaü kçtaghna÷ ca mithyàvàdã ca vànara 4033013c pårvaü kçtàrtho ràmasya na tat pratikaroùi yat 4033014a nanu nàma kçtàrthena tvayà ràmasya vànara 4033014c sãtàyà màrgaõe yatnaþ kartavyaþ kçtam icchatà 4033015a sa tvaü gràmyeùu bhogeùu sakto mithyà prati÷ravaþ 4033015c na tvàü ràmo vijànãte sarpaü maõóåkaràviõam 4033016a mahàbhàgena ràmeõa pàpaþ karuõavedinà 4033016c harãõàü pràpito ràjyaü tvaü duràtmà mahàtmanà 4033017a kçtaü cen nàbhijànãùe ràmasyàkliùñakarmaõaþ 4033017c sadyas tvaü ni÷itair bàõair hato drakùyasi vàlinam 4033018a na ca saükucitaþ panthà yena vàlã hato gataþ 4033018c samaye tiùñha sugrãva mà vàlipatham anvagàþ 4033019a na nånam ikùvàkuvarasya kàrmukàc; cyutठ÷aràn pa÷yasi vajrasaünibhàn 4033019c tataþ sukhaü nàma niùevase sukhã; na ràmakàryaü manasàpy avekùase 4034001a tathà bruvàõaü saumitriü pradãptam iva tejasà 4034001c abravãl lakùmaõaü tàrà tàràdhipanibhànanà 4034002a naivaü lakùmaõa vaktavyo nàyaü paruùam arhati 4034002c harãõàm ã÷varaþ ÷rotuü tava vaktràd vi÷eùataþ 4034003a naivàkçtaj¤aþ sugrãvo na ÷añho nàpi dàruõaþ 4034003c naivànçtakatho vãra na jihma÷ ca kapã÷varaþ 4034004a upakàraü kçtaü vãro nàpy ayaü vismçtaþ kapiþ 4034004c ràmeõa vãra sugrãvo yad anyair duùkaraü raõe 4034005a ràmaprasàdàt kãrtiü ca kapiràjyaü ca ÷à÷vatam 4034005c pràptavàn iha sugrãvo rumàü màü ca paraütapa 4034006a suduþkhaü ÷àyitaþ pårvaü pràpyedaü sukham uttamam 4034006c pràptakàlaü na jànãte vi÷vàmitro yathà muniþ 4034007a ghçtàcyàü kila saüsakto da÷avarùàõi lakùmaõa 4034007c aho 'manyata dharmàtmà vi÷vàmitro mahàmuniþ 4034008a sa hi pràptaü na jànãte kàlaü kàlavidàü varaþ 4034008c vi÷vàmitro mahàtejàþ kiü punar yaþ pçthagjanaþ 4034009a dehadharmaü gatasyàsya pari÷ràntasya lakùmaõa 4034009c avitçptasya kàmeùu ràmaþ kùantum ihàrhati 4034010a na ca roùava÷aü tàta gantum arhasi lakùmaõa 4034010c ni÷cayàrtham avij¤àya sahasà pràkçto yathà 4034011a sattvayuktà hi puruùàs tvadvidhàþ puruùarùabha 4034011c avimç÷ya na roùasya sahasà yànti va÷yatàm 4034012a prasàdaye tvàü dharmaj¤a sugrãvàrthe samàhità 4034012c mahàn roùasamutpannaþ saürambhas tyajyatàm ayam 4034013a rumàü màü kapiràjyaü ca dhanadhànyavasåni ca 4034013c ràmapriyàrthaü sugrãvas tyajed iti matir mama 4034014a samàneùvyati sugrãvaþ sãtayà saha ràghavam 4034014c ÷a÷àïkam iva rohiùyà nihatvà ràvaõaü raõe 4034015a ÷atakoñisahasràõi laïkàyàü kila rakùasàm 4034015c ayutàni ca ùañtriü÷at sahasràõi ÷atàni ca 4034016a ahatvà tàü÷ ca durdharùàn ràkùasàn kàmaråpiõaþ 4034016c na ÷akyo ràvaõo hantuü yena sà maithilã hçtà 4034017a te na ÷akyà raõe hantum asahàyena lakùmaõa 4034017c ràvaõaþ krårakarmà ca sugrãveõa vi÷eùataþ 4034018a evam àkhyàtavàn vàlã sa hy abhij¤o harã÷varaþ 4034018c àgamas tu na me vyaktaþ ÷ravàt tasya bravãmy aham 4034019a tvatsahàyanimittaü vai preùità haripuügavàþ 4034019c ànetuü vànaràn yuddhe subahån hariyåthapàn 4034020a tàü÷ ca pratãkùamàõo 'yaü vikràntàn sumahàbalàn 4034020c ràghavasyàrthasiddhyarthaü na niryàti harã÷varaþ 4034021a kçtà tu saüsthà saumitre sugrãveõa yathàpurà 4034021c adya tair vànarair sarvair àgantavyaü mahàbalaiþ 4034022a çkùakoñisahasràõi golàïgåla÷atàni ca 4034022c adya tvàm upayàsyanti jahi kopam ariüdama 4034022e koñyo 'nekàs tu kàkutstha kapãnàü dãptatejasàm 4034023a tava hi mukham idaü nirãkùya kopàt; kùatajanibhe nayane nirãkùamàõàþ 4034023c harivaravanità na yànti ÷àntiü; prathamabhayasya hi ÷aïkitàþ sma sarvàþ 4035001a ity uktas tàrayà vàkyaü pra÷ritaü dharmasaühitam 4035001c mçdusvabhàvaþ saumitriþ pratijagràha tadvacaþ 4035002a tasmin pratigçhãte tu vàkye harigaõe÷varaþ 4035002c lakùmaõàt sumahat tràsaü vastraü klinnam ivàtyajat 4035003a tataþ kaõñhagataü màlyaü citraü bahuguõaü mahat 4035003c ciccheda vimada÷ càsãt sugrãvo vànare÷varaþ 4035004a sa lakùmaõaü bhãmabalaü sarvavànarasattamaþ 4035004c abravãt pra÷ritaü vàkyaü sugrãvaþ saüpraharùayan 4035005a pranaùñà ÷rã÷ ca kãrti÷ ca kapiràjyaü ca ÷à÷vatam 4035005c ràmaprasàdàt saumitre punaþ pràptam idaü mayà 4035006a kaþ ÷aktas tasya devasya khyàtasya svena karmaõà 4035006c tàdç÷aü vikramaü vãra pratikartum ariüdama 4035007a sãtàü pràpsyati dharmàtmà vadhiùyati ca ràvaõam 4035007c sahàyamàtreõa mayà ràghavaþ svena tejasà 4035008a sahàyakçtyaü hi tasya yena sapta mahàdrumàþ 4035008c ÷aila÷ ca vasudhà caiva bàõenaikena dàritàþ 4035009a dhanur visphàramàõasya yasya ÷abdena lakùmaõa 4035009c sa÷ailà kampità bhåmiþ sahàyais tasya kiü nu vai 4035010a anuyàtràü narendrasya kariùye 'haü nararùabha 4035010c gacchato ràvaõaü hantuü vairiõaü sapuraþsaram 4035011a yadi kiü cid atikràntaü vi÷vàsàt praõayena và 4035011c preùyasya kùamitavyaü me na ka÷ cin nàparàdhyati 4035012a iti tasya bruvàõasya sugrãvasya mahàtmanaþ 4035012c abhaval lakùmaõaþ prãtaþ preüõà cedam uvàca ha 4035013a sarvathà hi mama bhràtà sanàtho vànare÷vara 4035013c tvayà nàthena sugrãva pra÷ritena vi÷eùataþ 4035014a yas te prabhàvaþ sugrãva yac ca te ÷aucam uttamam 4035014c arhas taü kapiràjyasya ÷riyaü bhoktum anuttamàm 4035015a sahàyena ca sugrãva tvayà ràmaþ pratàpavàn 4035015c vadhiùyati raõe ÷atrån aciràn nàtra saü÷ayaþ 4035016a dharmaj¤asya kçtaj¤asya saügràmeùv anivartinaþ 4035016c upapannaü ca yuktaü ca sugrãva tava bhàùitam 4035017a doùaj¤aþ sati sàmarthye ko 'nyo bhàùitum arhati 4035017c varjayitvà mama jyeùñhaü tvàü ca vànarasattama 4035018a sadç÷a÷ càsi ràmasya vikrameõa balena ca 4035018c sahàyo daivatair datta÷ ciràya haripuügava 4035019a kiü tu ÷ãghram ito vãra niùkràma tvaü mayà saha 4035019c sàntvayasva vayasyaü ca bhàryàharaõaduþkhitam 4035020a yac ca ÷okàbhibhåtasya ÷rutvà ràmasya bhàùitam 4035020c mayà tvaü paruùàõy uktas tac ca tvaü kùantum arhasi 4036001a evam uktas tu sugrãvo lakùmaõena mahàtmanà 4036001c hanumantaü sthitaü pàr÷ve sacivaü vàkyam abravãt 4036002a mahendrahimavadvindhyakailàsa÷ikhareùu ca 4036002c mandare pàõóu÷ikhare pa¤ca÷aileùu ye sthitàþ 4036003a taruõàdityavarõeùu bhràjamàneùu sarva÷aþ 4036003c parvateùu samudrànte pa÷cimasyàü tu ye di÷i 4036004a àdityabhavane caiva girau saüdhyàbhrasaünibhe 4036004c padmatàlavanaü bhãmaü saü÷rità haripuügavàþ 4036005a a¤janàmbudasaükà÷àþ ku¤jarapratimaujasaþ 4036005c a¤jane parate caiva ye vasanti plavaügamàþ 4036006a manaþ÷ilà guhàvàsà vànaràþ kanakaprabhàþ 4036006c merupàr÷vagatà÷ caiva ye ca dhåmragiriü ÷ritàþ 4036007a taruõàdityavarõà÷ ca parvate ye mahàruõe 4036007c pibanto madhumaireyaü bhãmavegàþ plavaügamàþ 4036008a vaneùu ca suramyeùu sugandhiùu mahatsu ca 4036008c tàpasànàü ca ramyeùu vanànteùu samantataþ 4036009a tàüs tàüs tvam ànaya kùipraü pçthivyàü sarvavànaràn 4036009c sàmadànàdibhiþ kalpair à÷u preùaya vànaràn 4036010a preùitàþ prathamaü ye ca mayà dåtà mahàjavàþ 4036010c tvaraõàrthaü tu bhåyas tvaü harãn saüpreùayàparàn 4036011a ye prasaktà÷ ca kàmeùu dãrghasåtrà÷ ca vànaràþ 4036011c ihànayasva tàn sarvठ÷ãghraü tu mama ÷àsanàt 4036012a ahobhir da÷abhir ye ca nàgacchanti mamàj¤ayà 4036012c hantavyàs te duràtmàno ràja÷àsanadåùakàþ 4036013a ÷atàny atha sahasràõi koñya÷ ca mama ÷àsanàt 4036013c prayàntu kapisiühànàü di÷o mama mate sthitàþ 4036014a meghaparvatasaükà÷à÷ chàdayanta ivàmbaram 4036014c ghoraråpàþ kapi÷reùñhà yàntu macchàsanàd itaþ 4036015a te gatij¤à gatiü gatvà pçthivyàü sarvavànaràþ 4036015c ànayantu harãn sarvàüs tvaritàþ ÷àsanàn mama 4036016a tasya vànararàjasya ÷rutvà vàyusuto vacaþ 4036016c dikùu sarvàsu vikràntàn preùayàm àsa vànaràn 4036017a te padaü viùõuvikràntaü patatrijyotiradhvagàþ 4036017c prayàtàþ prahità ràj¤à harayas tatkùaõena vai 4036018a te samudreùu giriùu vaneùu ca saritsu ca 4036018c vànarà vànaràn sarvàn ràmahetor acodayan 4036019a mçtyukàlopamasyàj¤àü ràjaràjasya vànaràþ 4036019c sugrãvasyàyayuþ ÷rutvà sugrãvabhayadar÷inaþ 4036020a tatas te '¤janasaükà÷à gires tasmàn mahàjavàþ 4036020c tisraþ koñyaþ plavaügànàü niryayur yatra ràghavaþ 4036021a astaü gacchati yatràrkas tasmin girivare ratàþ 4036021c taptahemasamàbhàsàs tasmàt koñyo da÷acyutàþ 4036022a kailàsa ÷ikharebhya÷ ca siühakesaravarcasàm 4036022c tataþ koñisahasràõi vànaràõàm upàgaman 4036023a phalamålena jãvanto himavantam upà÷ritàþ 4036023c teùàü koñisahasràõàü sahasraü samavartata 4036024a aïgàraka samànànàü bhãmànàü bhãmakarmaõàm 4036024c vindhyàd vànarakoñãnàü sahasràõy apatan drutam 4036025a kùãrodavelànilayàs tamàlavanavàsinaþ 4036025c nàrikelà÷anà÷ caiva teùàü saükhyà na vidyate 4036026a vanebhyo gahvarebhya÷ ca saridbhya÷ ca mahàjavàþ 4036026c àgacchad vànarã senà pibantãva divàkaram 4036027a ye tu tvarayituü yàtà vànaràþ sarvavànaràn 4036027c te vãrà himavac chailaü dadç÷us taü mahàdrumam 4036028a tasmin girivare ramye yaj¤o mahe÷varaþ purà 4036028c sarvadevamanastoùo babhau divyo manoharaþ 4036029a annaviùyandajàtàni målàni ca phalàni ca 4036029c amçtasvàdukalpàni dadç÷us tatra vànaràþ 4036030a tad anna saübhavaü divyaü phalaü målaü manoharam 4036030c yaþ ka÷ cit sakçd a÷nàti màsaü bhavati tarpitaþ 4036031a tàni målàni divyàni phalàni ca phalà÷anàþ 4036031c auùadhàni ca divyàni jagçhur hariyåthapàþ 4036032a tasmàc ca yaj¤àyatanàt puùpàõi surabhãõi ca 4036032c àninyur vànarà gatvà sugrãvapriyakàraõàt 4036033a te tu sarve harivaràþ pçthivyàü sarvavànaràn 4036033c saücodayitvà tvaritaü yåthànàü jagmur agrataþ 4036034a te tu tena muhårtena yåthapàþ ÷ãghrakàriõaþ 4036034c kiùkindhàü tvarayà pràptàþ sugrãvo yatra vànaraþ 4036035a te gçhãtvauùadhãþ sarvàþ phalaü målaü ca vànaràþ 4036035c taü pratigràhayàm àsur vacanaü cedam abruvan 4036036a sarve parigatàþ ÷ailàþ samudrà÷ ca vanàni ca 4036036c pçthivyàü vànaràþ sarve ÷àsanàd upayànti te 4036037a evaü ÷rutvà tato hçùñaþ sugrãvaþ plavagàdhipaþ 4036037c pratijagràha ca prãtas teùàü sarvam upàyanam 4037001a pratigçhya ca tat sarvam upànayam upàhçtam 4037001c vànaràn sàntvayitvà ca sarvàn eva vyasarjayat 4037002a visarjayitvà sa har㤠÷åràüs tàn kçtakarmaõaþ 4037002c mene kçtàrtham àtmànaü ràghavaü ca mahàbalam 4037003a sa lakùmaõo bhãmabalaü sarvavànarasattamam 4037003c abravãt pra÷ritaü vàkyaü sugrãvaü saüpraharùayan 4037003e kiùkindhàyà viniùkràma yadi te saumya rocate 4037004a tasya tadvacanaü ÷rutvà lakùmaõasya subhàùitam 4037004c sugrãvaþ paramaprãto vàkyam etad uvàca ha 4037005a evaü bhavatu gacchàmaþ stheyaü tvacchàsane mayà 4037005c tam evam uktvà sugrãvo lakùmaõaü ÷ubhalakùmaõam 4037006a visarjayàm àsa tadà tàràm anyà÷ ca yoùitaþ 4037006c etety uccair harivaràn sugrãvaþ samudàharat 4037007a tasya tadvacanaü ÷rutvà harayaþ ÷ãghram àyayuþ 4037007c baddhà¤jalipuñàþ sarve ye syuþ strãdar÷anakùamàþ 4037008a tàn uvàca tataþ pràptàn ràjàrkasadç÷aprabhaþ 4037008c upasthàpayata kùipraü ÷ibikàü mama vànaràþ 4037009a ÷rutvà tu vacanaü tasya harayaþ ÷ãghravikramàþ 4037009c samupasthàpayàm àsuþ ÷ibikàü priyadar÷anàm 4037010a tàm upasthàpitàü dçùñvà ÷ibikàü vànaràdhipaþ 4037010c lakùmaõàruhyatàü ÷ãghram iti saumitrim abravãt 4037011a ity uktvà kà¤canaü yànaü sugrãvaþ såryasaünibham 4037011c bçhadbhir haribhir yuktam àruroha salakùmaõaþ 4037012a pàõóureõàtapatreõa dhriyamàõena mårdhani 4037012c ÷uklai÷ ca bàlavyajanair dhåyamànaiþ samantataþ 4037013a ÷aïkhabherãninàdai÷ ca bandibhi÷ càbhivanditaþ 4037013c niryayau pràpya sugrãvo ràjya÷riyam anuttamàm 4037014a sa vànara÷atais tãùkõair bahubhiþ ÷astrapàõibhiþ 4037014c parikãrõo yayau tatra yatra ràmo vyavasthitaþ 4037015a sa taü de÷am anupràpya ÷reùñhaü ràmaniùevitam 4037015c avàtaran mahàtejàþ ÷ibikàyàþ salakùmaõaþ 4037016a àsàdya ca tato ràmaü kçtà¤jalipuño 'bhavat 4037016c kçtà¤jalau sthite tasmin vànarà÷ cabhavaüs tathà 4037017a tañàkam iva tad dçùñvà ràmaþ kuómalapaïkajam 4037017c vànaràõàü mahat sainyaü sugrãve prãtimàn abhåt 4037018a pàdayoþ patitaü mårdhnà tam utthàpya harã÷varam 4037018c preüõà ca bahumànàc ca ràghavaþ pariùasvaje 4037019a pariùvajya ca dharmàtmà niùãdeti tato 'bravãt 4037019c taü niùaõõaü tato dçùñvà kùitau ràmo 'bravãd vacaþ 4037020a dharmam arthaü ca kàmaü ca kàle yas tu niùevate 4037020c vibhajya satataü vãra sa ràjà harisattama 4037021a hitvà dharmaü tathàrthaü ca kàmaü yas tu niùevate 4037021c sa vçkùàgre yathà suptaþ patitaþ pratibudhyate 4037022a amitràõàü vadhe yukto mitràõàü saügrahe rataþ 4037022c trivargaphalabhoktà tu ràjà dharmeõa yujyate 4037023a udyogasamayas tv eùa pràptaþ ÷atruvinà÷ana 4037023c saücintyatàü hi piïge÷a haribhiþ saha mantribhiþ 4037024a evam uktas tu sugrãvo ràmaü vacanam abravãt 4037025a pranaùñà ÷rã÷ ca kãrti÷ ca kapiràjyaü ca ÷à÷vatam 4037025c tvatprasàdàn mahàbàho punaþ pràptam idaü mayà 4037026a tava devaprasadàc ca bhràtu÷ ca jayatàü vara 4037026c kçtaü na pratikuryàd yaþ puruùàõàü sa dåùakaþ 4037027a ete vànaramukhyà÷ ca ÷ata÷aþ ÷atrusådana 4037027c pràptà÷ càdàya balinaþ pçthivyàü sarvavànaràn 4037028a çkùà÷ càvahitàþ ÷årà golàïgålà÷ ca ràghava 4037028c kàntàra vanadurgàõàm abhij¤à ghoradar÷anàþ 4037029a devagandharvaputrà÷ ca vànaràþ kàmaråpiõaþ 4037029c svaiþ svaiþ parivçtàþ sainyair vartante pathi ràghava 4037030a ÷ataiþ ÷atasahasrai÷ ca koñibhi÷ ca plavaügamàþ 4037030c ayutai÷ càvçtà vãrà ÷aïkubhi÷ ca paraütapa 4037031a arbudair arbuda÷atair madhyai÷ càntai÷ ca vànaràþ 4037031c samudrai÷ ca paràrdhai÷ ca harayo hariyåthapàþ 4037032a àgamiùyanti te ràjan mahendrasamavikramàþ 4037032c merumandarasaükà÷à vindhyamerukçtàlayàþ 4037033a te tvàm abhigamiùyanti ràkùasaü ye sabàndhavam 4037033c nihatya ràvaõaü saükhye hy ànayiùyanti maithilãm 4037034a tatas tam udyogam avekùya buddhimàn; haripravãrasya nide÷avartinaþ 4037034c babhåva harùàd vasudhàdhipàtmajaþ; prabuddhanãlotpalatulyadar÷anaþ 4038001a iti bruvàõaü sugrãvaü ràmo dharmabhçtàü varaþ 4038001c bàhubhyàü saüpariùvajya pratyuvàca kçtà¤jalim 4038002a yad indro varùate varùaü na tac citraü bhaved bhuvi 4038002c àdityo và sahasràü÷uþ kuryàd vitimiraü nabhaþ 4038003a candramà ra÷mibhiþ kuryàt pçthivãü saumya nirmalàm 4038003c tvadvidho vàpi mitràõàü pratikuryàt paraütapa 4038004a evaü tvayi na tac citraü bhaved yat saumya ÷obhanam 4038004c jànàmy ahaü tvàü sugrãva satataü priyavàdinam 4038005a tvatsanàthaþ sakhe saükhye jetàsmi sakalàn arãn 4038005c tvam eva me suhçn mitraü sàhàyyaü kartum arhasi 4038006a jahàràtmavinà÷àya vaidehãü ràkùasàdhamaþ 4038006c va¤cayitvà tu paulomãm anuhlàdo yathà ÷acãm 4038007a naciràt taü haniùyàmi ràvaõaü ni÷itaiþ ÷araiþ 4038007c paulomyàþ pitaraü dçptaü ÷atakratur ivàrihà 4038008a etasminn antare caiva rajaþ samabhivartata 4038008c uùõàü tãvràü sahasràü÷o÷ chàdayad gagane prabhàm 4038009a di÷aþ paryàkulà÷ càsan rajasà tena mårchitàþ 4038009c cacàla ca mahã sarvà sa÷ailavanakànanà 4038010a tato nagendra